Թուլացած ՌԴ-ի և Արևմուտքի անհետևողական մոտեցման համադրությունը կարող է անվտանգության վակուում առաջացնել կենսականորեն կարևոր Հարավային Կովկասում․ CEPA
Ռուսական հրթիռից խոցված ադրբեջանական քաղաքացիական ինքնաթիռի շուրջ լարվածությունը, Հայաստանի և Թուրքիայի զգուշավոր մերձեցումը և Վրաստանի՝ Եվրամիության (ԵՄ) նկատմամբ ավելի ու ավելի կոշտ դիրքորոշումն արտացոլում են Հարավային Կովկասում տեղի ունեցած տեկտոնական փոփոխությունները։ Այս մասին գրում է Եվրոպական քաղաքականության վերլուծության կենտրոնը (CEPA)։
Ինչպես նշվում է, դրանք հաջորդում են վերջին տարիներին արտաքին ազդեցության խոշոր տեղաշարժերին, նույնիսկ այն դեպքում, երբ նոր էներգետիկ և տրանսպորտային միջանցքներն ամրապնդում են կապերը Կասպից ծովի, Կովկասի և Սև ծովի տարածաշրջաններում։ Հարավային Կովկասի երկրներում՝ Հայաստանում, Ադրբեջանում և Վրաստանում, քաղաքական զարգացումները նաև փոխել են երեք երկրների հարաբերություններն իրենց արտաքին գործընկերների հետ։
Միասին վերցրած՝ այս փոփոխություններն անմիջական հետևանքներ ունեն ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի շահերի համար՝ քաղաքական ազդեցության, խաղաղության և կայունության, ինչպես նաև տնտեսական համագործակցության ապագայի առումով։ Արևմուտքի համար հեշտ կլինի սխալվել. կարևոր է հստակ կենտրոնանալը։
Կենտրոնն ընդգծում է՝ մինչ Վրաստանը սերտ հարաբերություններ էր պահպանում ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ, Հայաստանը շարունակում էր կախված մնալ Մոսկվայի հետ իր անվտանգության և տնտեսական կապերից։ Ադրբեջանն, իր հերթին, առաջնահերթություն է տվել Թուրքիայի հետ հարաբերություններին, որը դիվանագիտական և ռազմական աջակցություն էր ցուցաբերում Բաքվի՝ Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ պահանջներին։
2020 թվականի Արցախյան պատերազմը և 2023 թվականին այդ տարածաշրջանից էթնիկ հայերի վտարումը կարևոր շրջադարձային պահ էին։ Արցախի և նրա հարակից տարածքների նկատմամբ վերահսկողություն հաստատելը նպաստեց Ադրբեջանի անցմանը հակամարտության վրա կենտրոնացած արտաքին քաղաքականության դիրքորոշումից դեպի տարածաշրջանում և դրանից դուրս իր կարգավիճակի ամրապնդմանը միտված հավակնոտ ռազմավարության։
Այդ ժամանակվանից ի վեր Բաքուն ամրապնդել է համագործակցությունը Չինաստանի, Կենտրոնական Ասիայի և ԵՄ-ի հետ, մասնավորապես՝ Ասիան և Եվրոպան կապող Միջին միջանցքի ընդլայնման հարցում։ Ադրբեջանը նաև փորձել է օգտվել Ուկրաինայի պատերազմի հետևանքով Հարավային Կովկասում Ռուսաստանի ազդեցության նվազումից՝ պարբերաբար մարտահրավեր նետելով Մոսկվայի դերին տարածաշրջանում՝ միաժամանակ պահպանելով պրագմատիկ կապերը Կրեմլի հետ։
Ռուսաստանի նկատմամբ վերաբերմունքը Հայաստանում կոշտացել է հիմնականում այն պատճառով, որ Մոսկվան չի կարողացել բավարար չափով աջակցել Երևանին և ԼՂ-ի հայերին: Մինչ Հայաստանի տնտեսությունը շարունակում է մեծապես կախված լինել Ռուսաստանից՝ որպես էներգիայի աղբյուրից և ապրանքների ու աշխատուժի շուկայից, Երևանը փորձում է նվազեցնել իր քաղաքական և անվտանգության կախվածությունը Մոսկվայից՝ կարգավորելով հարաբերությունները Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ։
Մյուս կողմից՝ Վրաստանի իշխանություններն աստիճանաբար հեռանում են երկրի երկարատև արևմտամետ կողմնորոշումից և հնարավորություն են ստեղծել Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների բարելավման համար։
Այս տարածաշրջանային տեղաշարժերը կարևոր հետևանքներ ունեն ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի համար։ Օրինակ՝ Հայաստանը կարող է վերաուղղորդել իր արտաքին քաղաքականությունը Մոսկվայի կողմից ղեկավարվող ձևաչափերից, ինչպիսին է Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպությունը (ՀԱՊԿ), դեպի եվրոպական ինտեգրացիա, իսկ Ադրբեջանը կարող է փորձել դիրքավորվել որպես Արևելքն ու Արևմուտքը կապող տարածաշրջանային հանգույց։
ԱՄՆ-ն արդեն փորձում է օգտվել այս հնարավորությունից՝ նախագահ Դոնալդ Թրամփի TRIPP-ի երթուղին կառավարելու առաջարկի միջոցով։
Այնուամենայնիվ, այս զարգացումները չեն նշանակում, որ Ռուսաստանի ազդեցությունը Հարավային Կովկասում անհետացել է։ Կրեմլը շարունակում է զգալի լծակներ գործադրել էներգետիկ մատակարարման շղթաների և անվտանգության ու քաղաքական էլիտայի հետ ամուր կապերի միջոցով։
Եվ եթե Արևմուտքի ներգրավվածությունը հիմնականում կենտրոնանա ենթակառուցվածքային գործարքների կամ անվտանգության հասանելիության վրա, դա վտանգում է քայքայել տարածաշրջանում Արևմուտքի մեղմ ուժի հիմքը։
Քանի որ տարածաշրջանային երկրները ձգտում են ավելի մեծ ինքնավարության իրենց արտաքին քաղաքականության մեջ, արևմտյան ազդեցությունն այլևս չի կարող ընդունվել որպես ինքնըստինքյան։ Դրա պահպանումը կպահանջի հավաստիություն, հետևողականություն և արժեքների նկատմամբ ուշադրություն։
Եթե Արևմուտքը ձախողի, վտանգները հստակ են։ Թուլացած Ռուսաստանի և Արևմուտքի անհետևողական մոտեցման համադրությունը կարող է հանգեցնել անվտանգության վակուումի կենսականորեն կարևոր տարածաշրջանում, որը բնութագրվում է ներքին անկայունությամբ և Մերձավոր Արևելքի ու Սև ծովի հակամարտության օջախներին մոտ գտնվելով։
