ԱՄՆ-ն ակտիվացնում է Հարավային Կովկասի ջանքերը․ քաղաքական առաջընթացը վերածվե՞լ է անդառնալի խաղաղության․ RFE/RL

Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը և Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը վերադարձան Վաշինգտոն՝ ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի երկու երկրներ այցելություններից ընդամենը մի քանի օր անց։ Սպիտակ տունն այս ջանքերը որակել է որպես «Խաղաղության խորհրդի» նախաձեռնություն, որը նպատակ ունի ամրապնդել պաշտոնական կարգավորման ուղղությամբ շարժը․ գրել է RFE/RL-ն։

Երկու առաջնորդներն ԱՄՆ հովանու ներքո 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին նախագահ Դոնալդ Թրամփի կողմից կազմակերպված Սպիտակ տան գագաթնաժողովի ժամանակ նախաստորագրել են խաղաղության համաձայնագիր։ Սակայն գրեթե վեց ամիս անց հիմնական հարցը պահպանվում է. քաղաքական առաջընթացը վերածվե՞լ է անդառնալի խաղաղության։

Փետրվարի 20-ին Հադսոնի ինստիտուտում ելույթ ունենալով՝ ԱՄՆ պետքարտուղարի օգնականի տեղակալ Սոնատա Քալթերն օգոստոսյան գագաթնաժողովը բնութագրել է որպես «վճռական պահ Հարավային Կովկասի համար»։

Նրա խոսքով՝ երկու կառավարություններն էլ ձեռնարկել են «կոնկրետ քայլեր՝ հարաբերությունները կարգավորելու, առևտրի և տարանցման ուղիները բացելու և ինստիտուցիոնալ հիմքեր ստեղծելու համար»՝ ուղղված խաղաղությունը կայուն դարձնելուն։ «Եթե առաջնորդներն ընտրեն խաղաղությունը, մենք նրանց կաջակցենք այն գործիքներով, որոնք խաղաղությունը վերածում են բարգավաճման», – նշել է նա՝ մեջբերելով ներդրումները, անվտանգության համագործակցությունը և ինքնիշխանությունն ու տնտեսական անկախությունն ամրապնդելուն ուղղված ծրագրերը։

Այդ մոտեցման կենտրոնում է TRIPP-ը, որը մշակվել է, ԱՄՆ տերմինաբանությամբ, տարածաշրջանում «մարդկանց, ապրանքների, էներգիայի և գաղափարների» տեղաշարժը հեշտացնելու և վերսկսված հակամարտության խթանները նվազեցնելու համար։

Նույնիսկ այն դեպքում, երբ Վաշինգտոնը շեշտը դնում է տնտեսական ինտեգրման վրա, վերլուծաբանները նշում են, որ ներքին քաղաքականությունը, մասնավորապես՝ Հայաստանում, կձևավորի խաղաղության գործընթացի ընթացքը։

Ատլանտյան խորհրդի Եվրասիական կենտրոնի ներկայացուցիչ Էնդրյու Դ’Անիերին RFE/RL-ի հետ զրույցում նշել է, որ Քոլթերի կողմից TRIPP Enterprise Fund-ի մասին հիշատակումը նշանակալի էր՝ այն նկարագրելով որպես «ավելի անմիջապես օգտագործելի գումար»՝ միջանցքին կապված շինարարությունը սկսելուն նպաստելու համար։

Սակայն նա որպես ամենաանմիջական փոփոխական նշել է Հայաստանի առաջիկա խորհրդարանական ընտրությունները։ «Ամենամեծ հարցականը ներկայումս Հայաստանի ընտրություններն են», -ընդգծել է նա՝ նշելով, որ Փաշինյանի կուսակցությունը պետք է ապահովի ևս մեկ մանդատ՝ իշխանությունը պահպանելու համար։

Դ’Անիերին հավելել է, որ շատ դիտորդներ սպասում են, որ Ռուսաստանը կփորձի ազդել քվեարկության վրա՝ պնդելով, որ Մոսկվան քննադատաբար է մոտեցել Փաշինյանի՝ «պրագմատիկ խաղաղության ուղի» ընտրելու ջանքերին։

«Մենք հունիսյան ընտրություններից հետո շատ ավելին կիմանանք խաղաղության հեռանկարների մասին»,- նշել է վերլուծաբանը։

Ադրբեջանում ԱՄՆ նախկին դեսպան Ռիչարդ Կոզլարիչը նշել է, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարության միջև հարաբերությունները, կարծես, կայունացել են քաղաքական մակարդակում։

Այնուամենայնիվ, նա նշել է, որ սա դեռևս չի հանգեցրել վերջնական խաղաղության պայմանագրի կնքման։

Միևնույն ժամանակ՝ Կոզլարիչը զգուշացրել է, որ աշխարհաքաղաքական ավելի լայն լարվածությունը կարող է բարդացնել առաջընթացը։ ԱՄՆ-Իրան հարաբերությունների լարվածության պայմաններում, նրա խոսքով, Թեհրանը կարող է փորձել հակազդել ամերիկյան ազդեցության ընդլայնմանը Հարավային Կովկասում, մասնավորապես՝ TRIPP նախաձեռնության շուրջ։ Նա նաև մեջբերել է այն, ինչը նա նկարագրել է որպես Մոսկվայի աճող հռետորական դիմադրություն ԱՄՆ գործունեությանը ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ Ադրբեջանում, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և Հայաստանի միջև միջուկային համագործակցության վերաբերյալ Ռուսաստանի մտահոգությունների մասին։

«Ես չեմ սպասում, որ Իրանը կամ Ռուսաստանը կընդունեն ԱՄՆ-ի հեշտ հաղթանակը Հարավային Կովկասում»,- նշել է Կոզլարիչը։

Առայժմ Թրամփի վարչակազմը ձգտում է խաղաղությունը խարսխել ենթակառուցվածքների, առևտրի և անվտանգության համագործակցության մեջ՝ պնդելով, որ ընդհանուր տնտեսական շահերը կարող են օգնել կանխել հակամարտության վերսկսումը։

Առջևում հիմնական քայլերից են համապարփակ խաղաղության համաձայնագրի վերջնական մշակումը և վավերացումը, ընտրություններից հետո Հայաստանում քաղաքական կայունության ապահովումը և TRIPP-ի հետ կապված տարանցիկ և կապի նախագծերի վրա տեսանելի աշխատանքների մեկնարկը։