Հայաստանը հայտնվել է Արևելքի և Արևմուտքի միջև «միջանցքային պատերազմում»․ զեկույց

Հայաստանն անցնում է 1991 թվականի անկախությունից ի վեր իր ամենազգալի աշխարհաքաղաքական անցումներից մեկի միջով, քանի որ այն ձգտում է վերակարգավորել անվտանգային կապերը Մոսկվայից հեռու՝ միաժամանակ ձգտելով Արևմուտքի աջակցությանը. նշվում է Կենտրոնական Ասիա-Կովկասի ինստիտուտի հրապարակած զեկույցում։

Ինչպես նշված է անկախ հետազոտող Էբրու Աքգյունի հոդվածում, երկիրն այժմ գտնվում է ԱՄՆ-ի, Ռուսաստանի և Իրանի միջև «միջանցքային պատերազմի» կենտրոնում, քանի որ նոր տրանսպորտային և էներգետիկ նախաձեռնություններն ընդգծում են Երևանի ռազմավարական խոցելիությունը։ ԱՄՆ-ի առաջարկած «Թրամփի ուղի՝ հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման» (TRIPP) նախագիծը նախատեսված է Ադրբեջանը Սյունիքի տարածքով Նախիջևանի էքսկլավի հետ կապելու համար։ Հայաստանի ինքնիշխան և մաքսային վերահսկողության ներքո նախագիծը նախատեսված է ինչպես տնտեսական խթաններ, այնպես էլ անուղղակի անվտանգության երաշխիքներ տրամադրելու համար։

«Այս «Խաղաղության խաչմերուկի» տեսլականը խթանելով՝ Միացյալ Նահանգները փորձում է ստեղծել անձնական շահագրգռվածություն Հայաստանի տնտեսական անվտանգության հարցում», – նշվում է Կենտրոնական Ասիա-Կովկաս ինստիտուտի զեկույցում։ Այնուամենայնիվ՝ «միջանցքը» նաև ենթարդրում է Հայաստանի համար ռիսկեր։

«TRIPP միջանցքն իր հետ բերում է իր սեփական ռիսկերը։ Չնայած այն առաջարկում է տնտեսական կենսապահովման օղակ և պոտենցիալ անուղղակի անվտանգության վահան, այն Հայաստանը դնում է Արևմուտքի, Ռուսաստանի և Իրանի միջև «միջանցքային պատերազմի» կենտրոնում»,- նշվում է զեկույցում։

Թեհրանը խոր մտահոգություն է հայտնել Սյունիքում Արևմուտքի ազդեցության աճի վերաբերյալ՝ այն դիտարկելով որպես «կարմիր գիծ», մինչդեռ Մոսկվան իր անվտանգության ծառայությունների կողմից չվերահսկվող միջանցքները համարում է 2020 թվականի հրադադարի խախտում։

«TRIPP միջանցքը որքան անվտանգության մարտահրավեր է, այնքան էլ հնարավորություն, որը պահանջում է, որ Հայաստանը հավասարակշռի ամերիկյան հավակնություններն իր հարևանների անմիջական աշխարհագրական իրականության հետ»,- նշվում է զեկույցում։

Հայաստանը միաժամանակ սկսել է արդիականացնել իր զինված ուժերը՝ ֆրանսիական GM200 ռադարների, «Միստրալ» զենիթահրթիռային համակարգերի, հնդկական «Ակաշ-1Ս» համակարգերի և «Պինակա» հրթիռների պայմանագրերով՝ ազատվելով ռուսական տեխնիկայի տասնամյակներ շարունակ կախվածությունից։

Այնուամենայնիվ, զեկույցը զգուշացնում է, որ «արևմտյանը գնելը» ավտոմատ կերպով չի վերածվում անվտանգության։

Խաղադրույքները մեծանում են Հայաստանում հունիսի 7-ին կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններից առաջ։ Զեկույցը զգուշացնում է, որ հանրային աջակցությունը կախված է նրանից, թե TRIPP-ի և զենքի արդիականացման նման նախագծերը կհանգեցնե՞ն արդյոք իրական անվտանգության և տնտեսական օգուտների։

«Իր անկախությունը պահպանելու Հայաստանի կարողությունը կախված կլինի նրանից, թե նրա արևմտյան գործընկերները պատրաստ կլինե՞ն արդյոք ապահովել գործնական անվտանգության ուղիներ, որոնք ավելին կլինեն հեռադիտակներից ու քաղաքական հայտարարություններից»,- նշվում է զեկույցում։