ՀՀ-ն փորձում է հեռու մնալ իրանական պատերազմից, մինչդեռ Թուրքիան ստուգում է՝ Ալիևն ավելի հավատարիմ է Էրդողանի՞ն, թե՞ Նեթանյահուին․ CBC

Իրանի դեմ պատերազմը տեղայնացված բախումից արագորեն վերածվել է հակամարտության, որն ընդգրկել է գրեթե ամբողջ Մերձավոր Արևելքը․ գրում է CBC-ն։

Ինչպես նշվում է, հարևան տարածաշրջաններից մեկը՝ Հարավային Կովկասը, մինչ այժմ կարողացել է հիմնականում խուսափել հակամարտության կողմ դառնալուց։ Հայաստանն ու Ադրբեջանը, որոնք երկուսն էլ սահմանակից են Իրանին հյուսիսից, ունեցել են իրենց հակամարտությունը։ Վերջին ավելի քան 30 տարում կողմերը մղել են երկու խոշոր պատերազմ՝ առաջինը 1991-94 թվականներին, իսկ մյուսը՝ 2020 թվականին։ 2023 թվականին Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ վերահսկողություն հաստատելուց հետո ավելի քան 100․000 հայ ստիպված էր փախչել Հայաստան։ Այդ ժամանակվանից ի վեր երկու երկրները հասել են անսպասելի ու անկայուն խաղաղության։ Թրամփի հրավերով՝ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն ու Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն անցյալ օգոստոսին Վաշինգտոնում նախաստորագրեցին համաձայնագիր, որի նպատակն էր դադարեցնել երկարատև հակամարտությունը։ Նրանց ընդհանուր հարավային սահմանի երկայնքով այժմ ծավալվող պատերազմը կարող է խաթարել այս անկայուն հանգստությունը և պատճառել ինչպես տնտեսական, այնպես էլ ֆիզիկական վնաս։

Հայաստանը նաև Իրանից փախստականների հոսքերի հստակ նպատակակետ է, մասնավորապես՝ Իրանի հայ բնակչության համար։ Իրանից Հայաստան եկած Ռազան CBC-ի հետ զրույցում նշել է․ «Հայաստանն իրանցիների համար գալու ամենահեշտ վայրն է։ Ես այստեղ ընկերներ ունեմ, քանի որ այցելել եմ երկու տարի առաջ, և բոլորը շատ հյուրընկալ են։ Սակայն շատերը չեն լքել Իրանը։ Մարդկանց մեծ մասը կարծում է, որ կա՛մ պատերազմը շուտով կավարտվի, կա՛մ ռեժիմը կընկնի»։

Քանի դեռ Հայաստանը որոշ չափով մեկուսացված է հակամարտությունից, Ադրբեջանն այլ պատմություն է։ Ադրբեջանն ու Իրանը բարդ հարաբերություններ ունեն։ Ադրբեջանն Իսրայելի մտերիմ դաշնակիցն է, որին այն արտահանում է նավթ և գազ՝ միաժամանակ գնելով միլիարդավոր դոլարների իսրայելական ռազմական տեխնիկա։ Տարածված են ենթադրություններ, որ մայրաքաղաք Բաքուն թույլ է տալիս Իսրայելին օգտագործել իր տարածքն Իրանի դեմ հետախուզական տվյալներ հավաքելու համար։ Այս հարաբերությունները հանգեցրել են թշնամանքի աճի, քանի որ Իսրայելի կողմից Իրանի դեմ ավիահարվածները շարունակվում են։

«Ակնհայտ է, որ անցյալում Իսրայելն օգտագործել է Ադրբեջանի տարածքն Իրանի դեմ հետախուզական տվյալներ հավաքելու համար։ Այնպես որ զարմանալի կլիներ, եթե Իսրայելը դա չաներ այս պատերազմի ժամանակ», – նշել է Բաքվի հետազոտական ինստիտուտի գիտաշխատող Ալթայ Գոյուշովը։

Միևնույն ժամանակ, Ադրբեջանը փորձում է հավասարակշռել հարաբերություններն իր մյուս հիմնական գործընկերոջ՝ Թուրքիայի հետ, որն Իսրայելի հիմնական հակառակորդն է և ճնշում է գործադրում Բաքվի վրա՝ պատերազմից դուրս մնալու համար։

«Թուրքիան արդյունավետորեն ստուգում է, թե արդյոք Ալիևն ավելի հավատարիմ է Էրդողանի՞ն, թե՞ Նեթանյահուին։ Հնարավոր է, որ Թուրքիան պահանջի, որ Ալիևը կրճատի Իսրայելին տրամադրվող օգնությունը՝ Իրանին չգրգռելու համար», – կարծում է Գոյուշովը։

Ըստ CBC-ի՝ եթե Իրանը որոշի ընդլայնել տարածաշրջանային էներգետիկ ենթակառուցվածքներին հարվածելու իր արշավը, ակնհայտ թիրախներից մեկն Ադրբեջանի կարևորագույն նավթագազային հանքավայրերն են։

«Այս հանքավայրերն ապահովում են պետության արտաքին եկամուտների ավելի քան 90 տոկոսը և կապված են արևմտյան ընկերությունների հետ», – նշել է Գոյուշովը։

Նշվում է նաև, որ չնայած վերջին տասնամյակներում Հարավային Կովկասում Իրանի անմիջական դերը սահմանափակ է եղել, այն դեռևս կարևոր հակակշիռ է Թուրքիային, որը հաճախ աջակցել է Ադրբեջանին Հայաստանի նկատմամբ նրա տարածքային նկրտումներում։