Արդյոք ՀՀ-ն և Ադրբեջանը կստորագրե՞ն խաղաղության պայմանագիր 2025-ին. Common Space

Մինչ մտնում է 2025 թվականն, անորոշությունը շրջապատում է Հարավային Կովկասը, գրել է Common Space պարբերականը: Ինչպես նշվել է, նույնիսկ Միացյալ Նահանգների հեռացող նախագահ Բայդենի վարչակազմը, որը ցանկանում էր նպաստել ՀՀ-ի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության համաձայնագրի կնքմանը մինչև հունվարի 20-ին նորընտիր նախագահ Դոնալդ Թրամփի կառավարումը, չկարողացավ արագացնել գործընթացը: Ոմանք կարծում են, որ Բաքուն, այնուամենայնիվ, ավելի շատ կենտրոնացած էր համաձայնագրի հետաձգման վրա՝ մինչև նոր վարչակազմի ստեղծումը: Երևանը հույս ուներ, որ կարելի էր ստորագրել պայմանագիրը, եթե նույնիսկ որոշ կետեր մնան չլուծված։

Թեև 2024 թվականը համեմատաբար կայուն էր Հայաստան-Ադրբեջան հարաբերություններում, Հայաստանում շատերի համար նոր էսկալացիայի վտանգը մնում է հավանական, մինչդեռ Ադրբեջանը փորձում է օգտագործել իր ուժեղ դիրքերն՝ ավելի շատ զիջումներ կորզելու համար: Միևնույն ժամանակ՝ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը գալիք տարին օգտագործելու է մինչև 2026 թվականի հունիսը նոր խորհրդարանական ընտրությունների նախապատրաստվելու համար։

Խաղաղությունն ու միջպետական հարաբերությունների հաստատումը լիովին համաձայնեցված են։ Այնուամենայնիվ, երկու ակնառու կետեր մնացել են՝ փոխադարձ իրավական գործողությունները դադարեցնելու և երրորդ երկրների ուժերի տեղակայումն արգելելու վերաբերյալ:

Հատկանշական է, որ Ադրբեջանը պահանջում է Հայաստանից հանել վիճելի նախաբանը իր սահմանադրությունից, որում հղում է արվում Խորհրդային Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի միավորման մասին 1990թ. հռչակագրին: Փաշինյանի շրջապատից ոմանք պնդում են, որ նախաբանը, այնուամենայնիվ, կհեռացվի՝ որպես ավելի մեծ սահմանադրական փոփոխությունների մաս, որը հավանաբար կդրվի հանրաքվեի 2027 թվականին։

Քչերն են կարծում, որ նա կհամաձայնի ՀՀ-ում ԵՄ առաքելության (EUMA-ի) վաղաժամկետ դուրսբերմանը:

EUMA-ը կարող է նաև շեղել ներքին քննադատությունը հետագա սահմանազատման վերաբերյալ, քանի որ մոտենում են 2026 թվականի ընտրությունները:

Հավանաբար, Բաքուն մտահոգված է, որ թեև ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը և EUMA-ը գոյություն ունեն, ապա երկուսն էլ կարող են կենտրոնանալ 2023 թվականին փախուստի դիմած արցախահայերի վերադարձի իրավունքի վրա:

Նույնքան հակասական է Հայաստանի ապառազմականացման պահանջը: Թեև քիչ հավանական է, որ Երևանը շուտով կարող է նոր պատերազմ սկսել, Ադրբեջանը նշում է, որ ՀՀ-ում և Սփյուռքում Փաշինյանին հակադրվող ուժեր դեռևս կան։ Երևանի վերլուծաբանները պնդում են, սակայն, որ Ֆրանսիայից և հիմնականում Հնդկաստանից զենքի նոր գնումներն անհրաժեշտ են 2020 թվականի պատերազմում սպառված զինանոցը համալրելու համար, որպեսզի կանխեն Ադրբեջանի հերթական ներխուժումը, ինչպես եղավ 2022 թվականին։