Հայերի դեմ դատավճիռը կայացվել է Երևանի և Բաքվի բանակցությունների ֆոնին․ BBC-ի անդրադարձն Արցախի ռազմաքաղաքական ղեկավարների դատավճիռներին

Ադրբեջանական դատարանն 8 արցախցի առաջնորդների դատապարտել է երկարատև, այդ թվում՝ ցմահ ազատազրկման։ Հայաստանը համոզված է, որ նրանց վրա ճնշում է գործադրվել։ Նրանցից մի քանիսը ձերբակալվել են 2023 թվականի սեպտեմբերին՝ Հայաստանի հետ սահմանին, երբ գրեթե ամբողջ հայ բնակչությունը փախավ Ղարաբաղից՝ ադրբեջանական զորքերի առաջխաղացումից հետո․ գրում է BBC-ի ռուսական ծառայությունը։

Բաքվում Ղարաբաղի առաջնորդների դատավարությունների թեման շատ հայերի համար զգայուն հարց է և շատ ադրբեջանցիների հաղթանակի կարևոր մաս։

Երբ չճանաչված Լեռնային Ղարաբաղի առաջնորդ Արայիկ Հարությունյանը (որն այդ ժամանակ օրեր առաջ հրաժարական էր տվել) 2023 թվականի սեպտեմբերին ձերբակալվեց ադրբեջանական անցակետում, նրա ձերբակալության կադրերը լայնորեն տարածվեցին ադրբեջանական լրատվամիջոցներում՝ ուղեկցվելով ուրախ մեկնաբանություններով։

Human Rights Watch, Amnesty International և Freedom House իրավապաշտպան կազմակերպությունները հայտնում են, որ Ադրբեջանում տեղի են ունենում քաղաքական դրդապատճառներով բազմաթիվ դատավարություններ, և որ իշխանությունները վերահսկում են դատարանները։ Եվրոպայի խորհրդի խոշտանգումների դեմ պայքարի կոմիտեն գրել է, որ Ադրբեջանում բանտարկյալների նկատմամբ խոշտանգումներն ու վատ վերաբերմունքը «տարածված են և չեն վերացվել»։

Նախկին ռուս գործարար Ռուբեն Վարդանյանի դատավարությունը դեռևս շարունակվում է։

2020 թվականի պատերազմի ժամանակ գերի ընկած զինվորների և քաղաքացիական անձանց ընդհանուր թիվը 19-ից 80 է Ադրբեջանում։ Ճշգրիտ թիվը հայտնի չէ։ 2021 թվականին 13 նախկին զինվորականներ դատապարտվել են ազատազրկման, իսկ 2023 թվականին՝ ևս երկուսը։

Հունվարին Ադրբեջանն ազատ է արձակել և Հայաստանին հանձնել Ադրբեջանում արդեն դատապարտված 4 հայի, սակայն չճանաչված Լեռնային Ղարաբաղի ղեկավարները նրանց թվում չէին։

Ռուբեն Վարդանյանը 2025 թվականի հոկտեմբերին հրաժարվեց փաստաբանի ծառայությունից՝ իր դատավարությունն անվանելով «ֆարս»։

Հայերը նաև հետաքրքրված են այն հայտնի հայրենակիցների ճակատագրով, որոնց հարազատները պահանջում են, որ Հայաստանի իշխանությունները պայքարեն իրենց ազատ արձակման համար։

Հայ իրավապաշտպանները կարծում են, որ բանտարկյալների թիվն ավելի մեծ է, քան հայտնի 19-ը: Հայաստանում մտահոգություն կա, որ նրանք կարող են կտտանքների ենթարկվել։

Ադրբեջանի իշխանությունները գրեթե չեն մեկնաբանել դատավարությունը:

BBC-ն ընդգծել է, որ իրականում անհայտ է, թե ինչպես են ընթանում հայերի դատավարությունները: Անկախ լրատվամիջոցների մուտքը դատարան արգելված է, իսկ անկախ ադրբեջանցի լրագրողները բանտում են կամ փախել են երկրից վերջին երկու տարիների ընթացքում։

Հայերի դեմ դատավճիռը կայացվել է Երևանի և Բաքվի միջև բանակցությունների ֆոնին, գրում է լրատվամիջոցը։

Հայաստանը կարող է սահմանադրական փոփոխությունների վերաբերյալ հանրաքվե անցկացնել արդեն այս տարի: Դրանից հետո Ադրբեջանը պատրաստ է ստորագրել խաղաղության պայմանագիրը։ Պայմանագրում հայ բանտարկյալների մասին որևէ հիշատակում չկա։