Հունիսին նախատեսված ՀՀ ընտրությունները կարևոր կարճաժամկետ փորձություն են քաղաքական լանդշաֆտի համար․ S&P Global Ratings
Ադրբեջանի հետ բանակցություններում առաջընթացը կարող է նվազեցնել անվտանգության ռիսկերը ՀՀ-ի համար, չնայած կայուն խաղաղության հեռանկարը դեռևս կախված է պարտավորեցնող պայմանագրի ստորագրումից և դրա արդյունավետ իրականացումից․ ասվում է S&P Global Ratings միջազգային վարկանիշային գործակալության գնահատականում։
Ինչպես նշվում է, Ռուսաստանի հետ քաղաքական հարաբերությունները մնում են անկայուն, մինչդեռ Հայաստանի կախվածությունը Ռուսաստանից եկող առևտրային և ֆինանսական հոսքերից մեծ է։
«Մենք ակնկալում ենք մակրոտնտեսական քաղաքականության շարունակականություն 2026 թվականի հունիսին կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններից հետո, սակայն ներքին քաղաքական լանդշաֆտը մնում է մասնատված։
Մեր կարծիքով՝ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության բանակցություններն առաջընթաց են ապրել՝ նվազեցնելով մոտ ապագայում հետագա ռազմական էսկալացիայի հավանականությունը։ Ադրբեջանն ամրապնդել է իր վերահսկողությունը Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ 2023-ին ռազմական հարձակման միջոցով՝ 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմից հետո։ Քանի որ Լեռնային Ղարաբաղն այլևս վիճելի չէ, երկու երկրների միջև բանակցությունները կենտրոնացած են եղել համապարփակ խաղաղության շրջանակի վրա, որը կենտրոնացած է ինքնիշխանության և տարածքային ամբողջականության փոխադարձ ճանաչման, սահմանազատման և դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման վրա։ 2025 թվականի օգոստոսին ԱՄՆ միջնորդությամբ կնքված համաձայնագիրը նշանավորեց կարևոր քաղաքական նվաճում՝ ազդարարելով ղեկավարության մակարդակով հանձնառությունը և նպաստելով անվտանգային միջավայրի կայունացմանը։ Կարգավորման սկզբնական քայլերը հանգեցրել են տարածաշրջանային կապի և առևտրի չնչին բարելավումների, ինչպես նաև Հայաստան-Թուրքիա սահմանների վերաբացմանը և դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատմանն ուղղված ընթացիկ գործընթացի»,- նշում են վերլուծաբանները։
Այնուամենայնիվ, Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության պայմանագրի ստորագրման և վավերացման ուղին բարդ է, և ժամանակ կպահանջի։ Չլուծված հարցերից են սահմանազատման հաջորդականությունը և կիրարկումը, ինչպես նաև հստակ սահմանված անվտանգության երաշխիքների բացակայությունը։
«Մեր կարծիքով՝ անհասկանալի է մնում նաև, թե որքանով Ռուսաստանը կշարունակի աջակցել Հայաստան-Ադրբեջան հարաբերությունները կարգավորելու միջազգային դիվանագիտական ջանքերին, որոնք մինչ այժմ իրականացվել են առանց իր անմիջական մասնակցության»,- նշում է գործակալությունը։
Հայաստանի ներքաղաքական սահմանափակումները նույնպես կարող են անորոշության շերտ ավելացնել խաղաղության պայմանագրի բանակցություններին։ Իշխանությունները պատրաստում են նոր Սահմանադրություն, որի նախագիծը սպասվում է մարտ ամսին, իսկ հանրաքվեն նախատեսված է հունիսյան խորհրդարանական ընտրություններից հետո։ Այնուամենայնիվ, անհասկանալի է մնում, թե նախաբանում կպահպանվե՞ն արդյոք 1990 թվականի Անկախության հռչակագրին հղումները, որը վիճարկվող կարևոր կետ է Ադրբեջանի հետ։
Միևնույն ժամանակ, ներքաղաքական բևեռացումն է՛լ ավելի է սրվել կառավարության և Հայ առաքելական եկեղեցու միջև լարվածության պատճառով, որը որոշակի հանրային աջակցություն է վայելում։ 2024 թվականից ի վեր ավագ հոգևորականության մի մասը սերտորեն ներգրավված է եղել կառավարության սահմանային և արտաքին քաղաքականության որոշումների դեմ ընդդիմության բողոքի ցույցերին։ Վեճն ավելի է սրվել 2025 թվականին, երբ իշխանությունները ձերբակալեցին Եկեղեցու հետ կապված մի քանի գործիչների՝ մեղադրելով նրանց իշխանությունը զավթելու փորձերի համար։ Այս ամենի ֆոնին առաջիկա սահմանադրական փոփոխությունները և զգայուն արտաքին քաղաքականության բանակցությունները կարող են դժվարությունների հանդիպել։
Հայաստանի և Ռուսաստանի հարաբերությունները վատթարացել են 2023 թվականից ի վեր, ինչը նշանավորեց Հայաստանի կողմից Մոսկվայից երկարատև կախվածությունից հրաժարվելը։ Հարաբերությունները կտրուկ վատացան, երբ Ռուսաստանը չկարողացավ միջամտել Ադրբեջանի կողմից Լեռնային Ղարաբաղում 2023 թվականին անցկացված ռազմական գործողությանը, ինչը Երևանին դրդեց հրապարակայնորեն կասկածի տակ դնել Ռուսաստանի անվտանգային երաշխիքների արժեքը և սառեցնել մասնակցությունը Ռուսաստանի գլխավորած տարածաշրջանային անվտանգության կառույցներին։
Հայաստանը խորացրել է արևմտյան գործընկերների հետ համագործակցությունը, հյուրընկալել է ԵՄ մոնիթորինգային առաքելություններ և ազդարարել է միջազգային իրավական շրջանակների հետ ավելի մեծ համապատասխանության մասին, չնայած Ռուսաստանի նկատմամբ տնտեսական և ֆինանսական ազդեցությունը դեռևս զգալի է։ Այս կապերն իրականում ամրապնդվել են Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինա ներխուժումից հետո, երբ Հայաստանը դարձավ ռուս անհատների և բիզնեսների համար հիմնական ուղղություններից մեկը, որոնք փորձում էին խուսափել ներքաղաքական ռիսկերից և միջազգային պատժամիջոցների անբարենպաստ հետևանքներից:
«Մենք կարծում ենք, որ Ռուսաստանից քաղաքական հեռավորությունը շարունակական նշանակալի տնտեսական կապերի հետ հավասարակշռելու Հայաստանի կարողությունը կարևոր կլինի նրա միջնաժամկետ տնտեսական հեռանկարների համար՝ հաշվի առնելով, որ Հայաստանը շարունակում է ենթարկվել Ռուսաստանի քաղաքականության հնարավոր անբարենպաստ փոփոխություններին։
Հունիսին նախատեսված Հայաստանի առաջիկա խորհրդարանական ընտրությունները կարևոր կարճաժամկետ փորձություն են քաղաքական կայունության և քաղաքականության շարունակականության համար: Վերջին հարցումները ցույց են տալիս, որ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը և նրա «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը շարունակում են առաջատար դիրք գրավել դաշտում՝ չնայած ավելի ցածր հավանության մակարդակով, քան 2021 թվականի արտահերթ ընտրություններից հետո: Միևնույն ժամանակ՝ ընդդիմությունը մնում է խիստ մասնատված՝ ընդգրկելով նախկին կառավարության հետ կապված գործիչների, ազգայնական խմբերի, բողոքի շարժումների և Եկեղեցու հետ կապված գործիչների, որոնցից ոչ մեկը դեռևս չի միավորվել մեկ առաջնորդի շուրջ՝ լայն ազգային գրավչությամբ կամ հստակ ընտրական թափով: Մեր բազային սպասումը հունիսյան ընտրություններից հետո լայն քաղաքական շարունակականության ապահովումն է, որտեղ նոր կառավարությունը կշարունակի կենտրոնանալ Ադրբեջանի հետ լիարժեք խաղաղության համաձայնության հասնելու վրա և չի չեղարկի նախկինում ստանձնած պարտավորությունները պոպուլիստական պատճառներով»,- ենթադրում են վերլուծաբանները։
