Հայաստանը մերձենում է Իսրայելի հետ, իսկ Իրանը կորցնում է ազդեցությունը Հարավային Կովկասում․ Iran Wire
Հարավային Կովկասում լարված դիվանագիտական պայքար է ծավալվում։ Հայկական հողերի 42 կիլոմետրանոց հատվածը դարձել է փոփոխվող դաշինքների կենտրոն, որոնք կարող են վերաձևավորել տարածաշրջանը․ գրում է Iran Wire-ը։
Ինչպես նշվում է, Հայաստանի փոխարտգործնախարար Վահան Կոստանյանի՝ վերջերս Երուսաղեմ կատարած այցը սովորական դիվանագիտական այց չէր։ Նրա հանդիպումն իսրայելցի պաշտոնյաների հետ ցույց տվեց, որ Երևանը մոտենում է Արևմուտքին և հեռանում իր վաղեմի դաշնակից Իրանից։
Մեկ շաբաթ անց Իրանի արտաքին գործերի նախարար Աբբաս Արաղչին մեկնեց Բաքու, ինչը շատերը համարում են Թեհրանի փորձ՝ պահպանելու իր ազդեցությունն այն տարածաշրջանում, որտեղ այն արագորեն կորցնում է դիրքերը։
«Զանգեզուրի միջանցք» նախագիծը հիմնարար վերադասավորում է անկայուն տարածաշրջանը, որտեղ Ռուսաստանը, Իրանը, Թուրքիան և արևմտյան տերությունները դարեր շարունակ մրցել են ազդեցության համար։
Ադրբեջանի համար միջանցքը կենսական նշանակություն ունի։ Սակայն նախագիծն Իրանին դրել է անհարմար դրության մեջ։ Տարիներ շարունակ Թեհրանը մեղադրել է Ադրբեջանին Իրանի հյուսիսային սահմաններին Իսրայելի ներկայությունը հնարավոր դարձնելու համար։
Այժմ, երբ Հայաստանը՝ ավանդաբար Իրանի տարածաշրջանային գործընկերը, ձգտում է դեպի Իսրայելը և ընդունում է ԱՄՆ գլխավորած ենթակառուցվածքային նախագծերը, իսլամական հանրապետությունը բախվում է դիվանագիտական դիլեմայի։
Իրանական նախորդ հայտարարություններին բնորոշ կոշտ, սպառնալից հռետորաբանությունը, մեծ մասամբ, անհետացել է՝ վերջին շաբաթներին փոխարինվելով պաշտոնյաների ավելի չափավոր դիրքորոշումներով։
Իրանական պետական լրատվամիջոցների կողմից Հայաստան-Իսրայել բանակցությունների լուսաբանումը բացահայտում է Թեհրանի անհանգստությունը։ «Թասնիմ» լրատվական գործակալությունը, հղում անելով իսրայելցի փորձագետներին, նշել է, որ Հայաստանը «քիչ գրավչություն ունի Իսրայելի համար» և համարվում է «հնարավոր ռիսկ»՝ որպես Իրանի դաշնակից և «իրական բեռնափոխադրումների համար նախատեսված ավիաբազա, որոնք հաճախ ռազմական բնույթ են կրում»։
Նույն լրատվամիջոցը մեջբերել է իսրայելցի վերլուծաբանների, որոնք Բաքվի հետ հարաբերությունները նկարագրել են որպես դժվարին փորձությունների միջով անցած, իսկ Թել Ավիվ-Բաքու գիծը «միշտ առաջնահերթություն է Իսրայելի համար»։
Ի տարբերություն դրա՝ Երևանի հետ հարաբերությունները բնութագրվել են որպես «միայն երրորդ կարգի ուղի»՝ հաշվի առնելով Իսրայելի «ռազմավարական գործընկերային կապն Ադրբեջանի հետ, ինչպես նաև ընդհանուր աշխարհաքաղաքական և առևտրային շահերը»։
«Սահար» հեռուստաընկերությունը, որը հեռարձակվում է ադրբեջաներեն, գրել է, որ մինչդեռ իսրայելցի և հայ պաշտոնյաները շեշտը դնում են քաղաքական և տնտեսական կապերի ամրապնդման վրա, «Իրանի հետ Հայաստանի հարաբերությունները որոշիչ գործոններից մեկն են այս երկրի կողմից Իսրայելի նկատմամբ տեսակետի ձևավորման գործում»։
Այս լուսաբանումը ներկայացնում է այն, ինչը վերլուծաբանները նկարագրում են որպես հայ-իսրայելական հարաբերությունների ջերմեցման նշանակությունը նվազագույնի հասցնելու և Կովկասում իրանական ազդեցության տպավորությունը պահպանելու ջանք, նույնիսկ այն դեպքում, երբ այդ ազդեցությունը նվազում է։
Ադրբեջանական լրատվամիջոցներն ու փորձագետներն իրավիճակին այլ կերպ են նայում։ Նրանք Հայաստանի շրջադարձը դիտարկում են որպես Բաքվի՝ Իսրայելի և Արևմուտքի հետ երկարատև ռազմավարական համաձայնության հաստատում և որպես հնարավորություն՝ Թեհրանի վրա ճնշում գործադրելու՝ վերանայելու իր տարածաշրջանային քաղաքականությունը։
Այնուամենայնիվ, ռուսական սահմանապահ ուժերը շարունակում են տեղակայված լինել հայ-իրանական սահմանին՝ հիշեցնելով Մոսկվայի շարունակական ներկայության մասին, նույնիսկ այն դեպքում, երբ նրա տարածաշրջանային ազդեցությունը բախվում է մարտահրավերների:
