ՀՀ-ի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության ճանապարհին մի քանի հիմնական հարցեր մնում են չլուծված․ Arab News
Ադրբեջանի և Հայաստանի առաջնորդներն օգոստոսին Թրամփի հետ ստորագրել են համաձայնագիր՝ պարտավորվելով վավերացնել խաղաղության պայմանագիրը և կարգավորել հարաբերությունները։ Այն ժամանակ ենթադրվում էր, որ վավերացման գործընթացը կտևի մոտ 12 ամիս։ Այժմ, այդ ժամանակացույցի գրեթե կեսն անցել է, սակայն քիչ զգալի առաջընթաց է գրանցվել, և մի քանի հիմնական հարցեր մնում են չլուծված։ Չորս հիմնական ոլորտներ կորոշեն, թե արդյոք այս հնարավորությունը կիրականացվի։ Այս մասին Arab News-ի համար իր հոդվածում գրել է Լյուկ Քոֆին։
Ըստ հեղինակի՝ առաջին փորձությունը կլինի Փաշինյանի քաղաքական կայունությունը, քանի որ Հայաստանը հունիսին պատրաստվում է խորհրդարանական ընտրությունների:
Ընտրությունները, հավանաբար, վիճելի կլինեն, և դրանից հետո քաղաքական կայունությունը կարևոր կլինի, եթե խաղաղության գործընթացը առաջ շարժվի:
Սրա հետ սերտորեն կապված է Հայաստանի սահմանադրության զգայուն, բայց կարևորագույն հարցը։ Ադրբեջանը հստակորեն հայտարարել է, որ այս հարցը պետք է լուծվի, նախքան Բաքուն կարողանա վավերացնել վերջնական խաղաղության համաձայնագիրը։ Հաջորդ հարցը, որը անհապաղ պահանջում է առաջընթաց, թեև ոչ պարտադիր լիարժեք ավարտ, «Թրամփի երթուղին» է։
Թրամփի առաջարկը այս 42 կմ երկարությամբ միջանցքի շահագործումը կհանձնի ԱՄՆ-ի կողմից աջակցվող մասնավոր, միջազգային կոնսորցիումին։ Չնայած Հայաստանը պաշտոնապես համաձայնել է հայեցակարգին, այն իրականացնելու համար որևէ իմաստալից քայլ չի ձեռնարկվել։ Շինարարություն չի սկսվել, և ճանապարհներ կամ երկաթուղիներ չեն կառուցվել կամ վերանորոգվել։ Ալիևը վերջերս մտահոգություն է հայտնել առաջընթացի բացակայության վերաբերյալ՝ զգուշացնելով, որ շարունակական ձգձգումները կարող են խաթարել վստահությունն ավելի լայն խաղաղության համաձայնագրի նկատմամբ։ Եթե Հայաստանի ներսում շինարարությունը չսկսվի 2026 թվականին, համաձայնագրի հավաստիությունը կարող է լրջորեն թուլանալ։
Հաջորդ մարտահրավերը Ռուսաստանի և Իրանի կողմից ճնշումն է, մասնավորապես՝ Հայաստանի ընտրությունների նախօրեին։ Ո՛չ Մոսկվան, ո՛չ էլ Թեհրանը չեն ողջունում Վաշինգտոնի դերը խաղաղության միջնորդության գործում, քանի որ երկուսն էլ Հարավային Կովկասը դիտարկում են որպես իրենց ավանդական ազդեցության ոլորտի մի մաս։ Թրամփի առաջարկած երթուղին հատկապես զգայուն է երկու մայրաքաղաքների համար։
Ռուսաստանը զգուշանում է ԱՄՆ-ի կողմից աջակցվող ցանկացած ներկայությունից՝ նույնիսկ մասնավոր հատվածի կողմից շահագործվողից՝ այն տարածաշրջանում, որտեղ այն ներկայումս պարեկում է Հայաստանի և Իրանի սահմանը։ Մինչդեռ, Թեհրանը նույն 42 կմ երկարությամբ հատվածն օգտագործում է որպես հյուսիսային ուղղությամբ առևտրային հիմնական ուղի։ Հետևաբար, ԱՄՆ-ի կողմից աջակցվող տարանցիկ միջանցքը կարող է հատվել Իրանի առևտրային շահերի և Ռուսաստանի անվտանգության պատասխանատվության հետ՝ ստեղծելով լարվածություն, որը ոչ մի երկիր չի ցանկանում։
Հետևաբար, և՛ Մոսկվայի, և՛ Թեհրանի շահերից է բխում պահպանել ստատուս քվոն։
Ըստ հեղինակի՝ չնայած այս մարտահրավերներին, դեռևս հնարավոր է, որ 2026 թվականը դառնա այն տարին, երբ վերջապես խաղաղություն կհաստատվի Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև։ Դրան հասնելու համար անհրաժեշտ կլինի կայուն միջազգային ներգրավվածություն և երկու կողմերի վրա շարունակական ճնշում՝ իրենց պարտավորությունները կատարելու համար։
