Ի՞նչ է նշանակում Իրանի գերագույն առաջնորդի մահը. CNN
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը մեծ խաղադրույք է կատարել՝ Իրանի վրա զանգվածային օդային հարձակում սկսելով, չնայած նրան, որ քիչ բան էր արել ամերիկացիներին Մերձավոր Արևելքի նոր պատերազմին պատրաստելու համար՝ հսկայական ռիսկերով և տարիների ապագա հետևանքներով․ գրել է CNN-ը։
Սակայն Իրանի գերագույն առաջնորդ այաթոլլա Ալի Խամենեիի մահն առաջարկում է մի սցենար, որի շրջանակներում «Թեհրանի իսլամիստական ռեժիմը տապալվում է՝ վերջ դնելով տասնամյակներ տևած բռնաճնշումներին»։
«Սա իրանցի ժողովրդի համար ամենամեծ հնարավորությունն է՝ վերադարձնելու իր երկիրը», – գրել է Թրամփը Truth Social-ում։
Սա նաև հրատապություն է հաղորդում Թրամփի հարձակման հետևանքով բարձրացված ամենակարևոր հարցերից մեկին` արդյոք բարձրաստիճան ղեկավարների հեռացումը կհանգեցնի՞ ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների հեղեղի, թե՞ կոգևորի անվերահսկելի քաղաքական ուժերին, որոնք կխորացնեն ճնշումները և կքայքայեն երկիրը։
Թրամփը NBC-ին ասել է, որ հարձակումները «հսկայական վնաս են հասցրել Իրանին»։
ԱՄՆ Կոնգրեսում, սակայն, Թրամփի հակառակորդներն արդեն իսկ քննադատում են այն, ինչը նրանք համարում են միակողմանի, անօրինական և հակասահմանադրական պատերազմ, որը ծաղրում է ժողովրդավարությունը։
Իրանի հակագրոհներն ԱՄՆ դաշնակիցների դեմ Բահրեյնում և Կատարում, ինչպես նաև իրանական անօդաչու սարքի բախումը Դուբայի զբոսաշրջային գոտում գտնվող շքեղ հյուրանոցին ՝ ընդգծեցին նրա խաղադրույքի վերահսկողությունից դուրս գալու հավանականությունը։
Թրամփի հարվածներից առաջ հրապարակային կարճատև փաստարկները թերի էին և հակասական։ Օրինակ՝ նա պնդում էր, որ արդեն «ոչնչացրել» է Իրանի միջուկային օբյեկտները, ինչը շաբաթ օրվա հարձակման հիմնական պատճառն էր։ Նրա պնդումները, թե միջուկային ծրագիրը և հեռահար հրթիռներն անմիջական վտանգ են ներկայացնում Միացյալ Նահանգների համար, չափազանցված են և հակասում են CNN-ի կողմից հաղորդված ԱՄՆ հետախուզության գնահատականներին: Նախագահը նույնիսկ, կարծես, հրապարակավ խոստովանեց, որ սպառնալիքները այնքան անխուսափելի չէին, որ արդարացնեին ԱՄՆ անհապաղ գործողությունները: «Մենք սա անում ենք ոչ թե ներկայի համար: Մենք սա անում ենք ապագայի համար», – նշել է Թրամփը շաբաթ վաղ առավոտյան Ֆլորիդայի իր Մար-ա-Լագո հանգստավայրից հրապարակված տեսանյութում:
ԱՄՆ-Իրան դիմակայության նոր հարթությունը Թեհրանի ռեժիմի թուլությունն է։ Սա ստեղծեց մի հնարավորություն, որի համար ԱՄՆ-ն և Իսրայելը կարող էին զղջալ, եթե չգործեին։ Իրանը հայտնվել է խորացող քաղաքական անկայունության մեջ։ Խամենեիի իրավահաջորդության գործընթացն անթափանց է եղել։ Իրանցիները հուսահատ են տասնամյակներ տևած երկաթե բռունցքի ճնշումներից հետո։ Տնտեսությունը մասնատված է միջազգային պատժամիջոցների և ամենահիմնական ծառայությունների, ինչպիսիք են սննդի և ջրի մատակարարումը, խափանումների պատճառով։ Իսրայելական հարձակումները հարվածել են տարածաշրջանային միջնորդներին, ինչպիսիք են ՀԱՄԱՍ-ը և «Հեզբոլլահը», որոնք մի ժամանակ ապահովագրում էին ԱՄՆ-ի և Իսրայելի գործողություններից։
Չնայած Իրանը սարսափելի հակագրոհներ է սկսել՝ հրթիռներ արձակելով Իսրայելի և Պարսից ծոցում ԱՄՆ դաշնակիցների վրա, ռեժիմը ոչնչացնելու ԱՄՆ ջանքերի պոտենցիալ արժեքը, թերևս, այժմ ավելի ցածր է, քան երբևէ եղել է։ Երբ Թրամփն իր ուղերձում կոչ արեց իրանցիներին ապստամբել իրենց կառավարության դեմ, նա փորձում էր օգտագործել այս քաղաքական գործոնները՝ փոփոխությունները խթանելու համար։
Կարճաժամկետ հեռանկարում մի քանի հիմնական գործոններ կձևավորեն հակամարտությունը։
- Կհաջողվի՞ ԱՄՆ-ին և Իսրայելին վերացնել Իրանի ղեկավարների բարձրաստիճան անդամներին։
- Հիմա, երբ Խամենեին մահացած է, արդյո՞ք իրանցիները կհետևեն Թրամփի կոչին՝ դուրս գալ փողոցներ, ստանձնել իրենց երկրի վերահսկողությունը և վերջ դնել Իսլամական հեղափոխության խեղդող ազդեցությանը։
- Արդյո՞ք Իրանի սկզբնական հակահարվածները, որոնք մտահոգիչ էին, բայց սահմանափակ, բացահայտում են նվազեցված կարողություններ, թե՞ տարբերակները պահեստում պահելու ցանկություն։
- Թրամփի քայլին ներքին արձագանքը նույնպես կարևոր կլինի։ Նոյեմբերի միջանկյալ ընտրություններից առաջ նա ունի իր ամենավատ վարկանիշը։ Հարցումները ցույց են տալիս, որ ամերիկացիների մեծամասնությունը կարծում է, որ նա չի կիսում իրենց առաջնահերթությունները։
Ի վերջո Խամենեի մահը կարող է տասնամյակներ տևող տարածաշրջանային անկայունություն սերմանել։
Ռեժիմը կարող է պարզապես փոխարինվել Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի նույնքան կոշտ դիրքորոշում ունեցող մնացորդներով:
Ամենավատ սցենարը Իրանում խոշոր քաղաքների նկատմամբ կենտրոնական վերահսկողության քայքայումն է, որը կհանգեցնի զինված խմբավորումների կողմից մրցակից ավատատիրությունների ստեղծմանը, որոնք քաղաքացիական պատերազմի և ազգային պառակտման լուրջ վտանգ են ներկայացնում: Փախստականների ճգնաժամը կարող է հաջորդել և անկայունացնել տարածաշրջանը առաջիկա տարիների ընթացքում:
