Աշխարհը՝ աղետի շեմին․ ԱՄՆ-Իսրայել պատերազմն Իրանի դեմ կարող է ընդլայնվել․ Euronews

Իրանի վրա ԱՄՆ-ի և Իսրայելի համատեղ հարձակումներից և դրան հաջորդած իրանական հակահարվածից հետո ԵՄ-ը փորձում է հաստատել իր մարող դիվանագիտական ազդեցությունը՝ կոչ անելով դեէսկալացիայի և զսպվածության․ գրում է Euronews-ը։

Նախորդ օրը տեղի են ունեցել ԵՄ դեսպանների և արտաքին գործերի նախարարների հանդիպումներ, իսկ ԵՄ արտաքին քաղաքականության ղեկավար Կայա Կալլասը կոչ է արել «առավելագույն զսպվածության, քաղաքացիական բնակչության պաշտպանության և միջազգային իրավունքի լիակատար հարգման»։ Սակայն եվրոպական խոշոր տերությունները միաժամանակ ռիսկի են դիմում անուղղակիորեն ներքաշվելու հակամարտության մեջ։

Ֆրանսիան հաստատել է, որ իրանական հարվածը վնասել է ԱՄԷ-ում գտնվող իր ռազմածովային բազան, մինչդեռ Մեծ Բրիտանիան հայտարարել է, որ որսացել է Կիպրոսի ուղղությամբ արձակված երկու հրթիռ։ Կիպրոսի կառավարությունը հետագայում հերքել է, որ ԵՄ կղզի-պետությունը նպատակային թիրախն էր։ Բրիտանիան որսացել է Կատարի օդային տարածքով թռչող կասկածելի իրանական անօդաչու թռչող սարք։ Ավելի ուշ Մեծ Բրիտանիայի վարչապետն ԱՄՆ-ին բրիտանական բազաներն Իրանի դեմ օգտագործելու թույլտվություն է տվել։ Մի քանի ժամ անց կասկածելի իրանական անօդաչու թռչող սարքը հարվածել է Կիպրոսի Ակրոտիրիի ռազմաօդային ուժերին, որը Մեծ Բրիտանիայի ինքնիշխան բազա է ԵՄ կղզի-պետությունում:

Կիպրոսի նախագահ Նիկոս Քրիստոդուլիդիսի հետ զրույցից հետո Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենը գրել է. «Չնայած Կիպրոսի Հանրապետությունը թիրախ չէր, թույլ տվեք հստակեցնել. մենք համատեղ, վճռականորեն և անվերապահորեն կանգնած ենք մեր անդամ պետությունների կողքին՝ ցանկացած սպառնալիքի առջև»։ Կիրակի երեկոյան հրապարակված հայտարարության մեջ, որը նշանավորեց տոնի առանձնահատուկ փոփոխություն, Ֆրանսիան, Գերմանիան և Մեծ Բրիտանիան հայտարարել են, որ «քայլեր կձեռնարկեն՝ պաշտպանելու մեր և տարածաշրջանում մեր դաշնակիցների շահերը, հնարավոր է՝ հնարավորություն տալով անհրաժեշտ և համաչափ պաշտպանական գործողություններ ձեռնարկել՝ Իրանի՝ հրթիռներ և անօդաչու թռչող սարքեր արձակելու կարողությունը ոչնչացնելու համար»։

Հակամարտությունը բացահայտել է նաև ԵՄ արտաքին քաղաքականության խոր ճեղքերը։ Իսպանիան միակ երկիրն է, որը բացահայտ դատապարտել է ԱՄՆ-ի և Իսրայելի ռազմական միջամտությունը, քանի որ Պեդրո Սանչեսի գլխավորած կառավարությունը Եվրոպայում հանդես է գալիս որպես Թրամփի արտաքին քաղաքականության ամենաուժեղ քննադատ։ Europe Today-ի հետ զրույցում Իսպանիայի արտաքին գործերի նախարար Խոսե Մանուել Ալբարեսը հայտարարել է, որ «ԱՄՆ-ի և Իսրայելի միակողմանի գործողությունները չունեն ՄԱԿ-ի կանոնադրության, միջազգային իրավունքի աջակցություն»։ Ալբարեսը նաև դատապարտել է այն, ինչ նա անվանել է «ակնհայտորեն անհիմն» պատասխան հարձակումներ Իրանի կողմից՝ ուղղված տարածաշրջանի այլ երկրներին։ Նա Իսպանիայի ձայնը բնութագրել է որպես «բանականության ձայն», քանի որ այն կոչ է անում «լիցքաթափման» և բանակցությունների սեղանի շուրջ վերադառնալու։

Միևնույն ժամանակ՝ Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենը նույնպես սուր քննադատության է ենթարկվել այն բանի համար, ինչը ԵՄ օրենսդիրները համարում են լիազորությունների լուրջ գերազանցում։ Ֆոն դեր Լեյենը շաբաթավերջին մի շարք զանգեր է ունեցել, այդ թվում՝ Բահրեյնի, Սաուդյան Արաբիայի, Կատարի և Հորդանանի առաջնորդների հետ։

Եվրախորհրդարանի անդամ Նատալի Լուազոն X-ում գրել է. «Մեկ անգամ ևս, Ուրսուլա՛ ֆոն դեր Լեյեն, սա քո գործը չէ։ Բավակա՛ն է»։ Նա հավելել է, որ հանձնաժողովի նախագահը «ոչ մի իրավասություն և ոչ մի մանդատ չունի»։ Միևնույն ժամանակ՝ անորոշ է, թե ինչ է նշանակում գերագույն առաջնորդ այաթոլլահ Ալի Խամենեիի սպանությունն Իրանի ժողովրդի ապագայի համար։

Euronews-ի հետ զրույցում Իսրայելի արտաքին գործերի նախարար Գիդեոն Սաարը նշել է, որ ԱՄՆ-Իսրայել հարձակումները «զգալիորեն թուլացրել են» ռեժիմը, և իրանցի ժողովրդին ասել է, որ նրանք այժմ «ունեն հնարավորություն վերականգնելու իրենց ազատությունը, որից զրկվել էր այս մարդասպան ռեժիմի պատճառով»:

ԵՄ-ը լուռ աջակցություն է հայտնել ռեժիմի փոփոխությանը: Ֆոն դեր Լեյենը խոսել է իրանցիների համար «նորացված հույսի» մասին, մինչդեռ ԵՄ արտաքին քաղաքականության ղեկավարը հայտարարել է, որ այժմ «բաց ճանապարհ է դեպի այլ Իրան»:

Սրման ֆոնին նավթի գներն աճել են մինչև 13%, քանի որ պատերազմի պատճառով կարևորագույն Հորմուզի նեղուցի փաստացի փակումն անհանգստացրել է ներդրողներին։ Աշխարհի նավթի մատակարարումների մոտ 20%-ն ամեն տարի անցնում է նեղուցով։ Իրանի Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը շաբաթավերջին հայտարարել է, որ նավերի անցումը փաստացի արգելված է։

Իսրայելի արտգործնախարար Գիդեոն Սաարը հայտարարել է, որ Իրանի վրա հարձակման «ժամանակացույց» սահմանված չէ։ Նա կոչ է արել իրանցիներին «իրենց ճակատագիրը տնօրինել»։ Սաարը նաև նշել է, որ ո՛չ Իսրայելը, ո՛չ էլ ԱՄՆ-ն «չեն ձգտում դրսից (նոր ղեկավարություն) պարտադրել», սակայն ենթադրել է, որ հարվածները, որոնց արդյունքում սպանվել է գերագույն առաջնորդ այաթոլլահ Ալի Խամենեին, կարող են պայմաններ ստեղծել Իրանի ժողովրդի համար ռեժիմի դեմ ապստամբելու համար։

Իրանի արտաքին գործերի նախարար Աբբաս Արաղչին, իր հերթին, հայտարարել է, որ չնայած այաթոլլահ Ալի Խամենեիի սպանությանը, նրա «ուղին կշարունակվի»։