Իրանում պատերազմի ֆոնին՝ ուշադրության կենտրոնում են Ադրբեջան-Իսրայել հարաբերությունները․ Eurasianet

Ադրբեջանի և Իսրայելի միջև սերտ ռազմավարական գործընկերությունը լայնորեն գնահատվում էր որպես օգնելու գործիք Բաքվին 2020-23 թվականներին Լեռնային Ղարաբաղի տարածքի նկատմամբ վերահսկողություն հաստատելու գործում։ Սակայն այժմ այդ սերտ կապերը, կարծես, բարդացնում են Ադրբեջանի ջանքերը՝ կայունացնելու հարաբերությունները Իրանի հետ․ գրել է Eurasianet-ը։

Ադրբեջանա-իրանական հարաբերություններում լարվածությունը սրվել է մարտի 5-ին՝ Նախիջևանի վրա անօդաչու թռչող սարքերի հարձակումից հետո։ Մարտի 7-ին Իրանի Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի (ԻՀՊԿ) հետ կապված կազմակերպությունը, որը հայտնի է՝ որպես «Խաթամ ալ-Անբիա», ուշադրություն է հրավիրել ադրբեջանա-իսրայելական կապերին՝ հայտարարելով, որ Բաքուն կբախվի նոր հարձակումների, եթե չխզի կապերը Իսրայելի հետ։

«Մենք հայտնում ենք Ադրբեջանի Հանրապետությանը, որ նրանք պետք է հեռացնեն սիոնիստներին այս երկրից՝ տարածաշրջանում անկայունության տարածումը կանխելու և իրենց ժողովրդին, ինչպես նաև Իրանի անվտանգությունը չվտանգելու համար»,- նշվում է հայտարարությունում։

Վերջին տասնամյակում Ադրբեջանն ու Իսրայելը զարգացրել են սերտ ռազմավարական գործընկերություն: Հաստատ հայտնի է, որ երկու երկրներն էլ ունեն ընդհանուր զգուշավորություն Իսլամական Հանրապետության նկատմամբ, և որ Իսրայելը կարևոր դեր է խաղացել զենքի և փորձագիտության մատակարարման գործում, որը օգնել է Ադրբեջանին 2020-23 թվականների Երկրորդ ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ։

Իսրայելը մատակարարել է Ադրբեջանի կողմից 2016-2020 թվականներին ձեռք բերված զենքի, այդ թվում՝ անօդաչու թռչող սարքերի մինչև 70 տոկոսը։ Միևնույն ժամանակ՝ Ադրբեջանն Իսրայելին մատակարարել է նավթ, իսկ անցյալ ամռանը պետական էներգետիկ ընկերությունը՝ SOCAR-ը, ձեռք է բերել Իսրայելի «Թամար» բնական գազի հանքավայրի 10 տոկոս բաժնեմաս։

Ադրբեջանա-իսրայելական գործընկերությունը «ներկայացնում է ուշադիր մշակված հարաբերություններ, որոնք արմատավորված են պրագմատիզմի, հայեցողության և երկարաժամկետ պլանավորման վրա»,- գրել է տարածաշրջանային դիտորդ Ռեյչել Աբրահամը մարտի 6-ին Jewish News Syndicate-ի կողմից հրապարակված մեկնաբանության մեջ։ «Տարածաշրջանում, որտեղ դաշինքները հաճախ տատանվում են քաղաքական քամիների հետ, Բաքվի և Երուսաղեմի միջև կապերի կայունությունը առանձնանում է հենց այն պատճառով, որ կառուցվել է անաղմուկ և աստիճանաբար»։

Ֆրանսիական Le Monde օրաթերթի կողմից մարտի 6-ին հրապարակված հաղորդագրության համաձայն՝ Թեհրանում լայնորեն տարածված է այն ենթադրությունը, որ Իսրայելը մեծածավալ հսկողության ներկայություն ունի Ադրբեջանում:

Մարտի 5-ից ի վեր Իրանի նկատմամբ ագրեսիվ-պաշտպանական դիրքորոշում պահպանելով՝ շատ դիտորդներ կարծում են, որ Ալիևը և այլ ադրբեջանական պաշտոնյաներ ձգտում են խուսափել Թեհրանի հետ լիարժեք բախումից:

Մարտի 8-ին Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը զանգահարել է Ալիևին՝ միջադեպը քննարկելու համար՝ ներողություն չխնդրելով, ինչպես պահանջում էր Ադրբեջանի ղեկավարը, բայց խոստանալով լիարժեք հետաքննություն: Ադրբեջանի նախագահի մամուլի ծառայության կողմից տարածված հայտարարության տոնայնությունը ցույց է տալիս, որ Ալիևը գոհ է զրույցից։

Այժմ մեծ հարցն այն է, թե արդյո՞ք Փեզեշքիանը կամ Թեհրանի կենտրոնական կառավարության այլ գործիչներ կարող են խոսել ամբողջ իրանական ռազմական կառույցի անունից։ Խաթամ ալ-Անբիայի հայտարարությունը մեծացնում է այն հավանականությունը, որ Իսլամական Հանրապետության՝ բարդ, անթափանց և այժմ պատերազմից ավերված քաղաքական համակարգի ներսում գտնվող կոշտ խմբակցությունները կարող են գործել անկախ: Փեզեշքիան-Ալիև հեռախոսազրույցը, հնարավոր է, առայժմ մեղմացրել է երկկողմ լարվածությունը։