Արցախում հայկական մշակութային ժառանգության վայրերը ոչնչացման եզրին են․ PJ Media
Հայաստանը պատմականորեն առաջին ազգն է, որն ընդունել է քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն։ Այնուամենայնիվ, հին հայկական քրիստոնեական ժառանգության մի մասը ներկայում Հարավային Կովկասում գտնվում է ոչնչացման եզրին. գրում է PJ Media-ն։
Նշվում է, որ տեղի էթնիկ հայ բնակչությունը բռնի տեղահանվել է իր նախնիների հայրենիք Արցախից/Լեռնային Ղարաբաղից 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմից, հետագա 10-ամսյա շրջափակումից և Ադրբեջանի վերսկսած ռազմական գործողություններից հետո։
Հայկական մշակութային ժառանգությունը, որ նրանք ստիպված էին լքել, լայնորեն փաստաթղթավորված է։ Այն կառուցվել է հայ բնակիչների սեփական ձեռքերով և փոխանցվել հազարամյակների ընթացքում։
Վերջին տարիներին այս վայրերից շատերն աղավաղվել կամ վերաօգտագործվել են այլ նշանակությամբ, մինչդեռ մյուսները կանգնած են իրենց գոյությանը սպառնացող անմիջական սպառնալիքների առաջ՝ որպես Ադրբեջանի և նրա դաշնակից Թուրքիայի՝ ավելի լայն տարածաշրջանի թյուրքացման և իսլամացման նպատակի մի մաս։
«Հոգևոր Արցախ» կազմակերպությունը փետրվարի 11-ին հայտարարել է «ԱՀ նյութական մշակութային հուշարձաններ» երկհատոր համապարփակ ազգագրական հրատարակության թողարկման մասին, որը մանրամասն ներկայացնում է Արցախում վտանգված, հազարամյակների պատմություն ունեցող հայկական կրոնական և մշակութային ժառանգության վայրերը։
1088 էջանոց հրատարակությունը վավերացնում է 5658 բազմազան հուշարձան՝ 308 բնիկ հայկական բնակավայրերում՝ Արցախի 8 շրջաններում։ Այս հուշարձանները վտանգված են 2023 թվականին հայ բնակչության լայնածավալ և լիակատար տեղահանումից հետո։
Հրատարակությունը ներկայացնում է մշակութային ժառանգության հուշարձանների, այդ թվում՝ վանքերի, եկեղեցիների, խաչքարերի և գերեզմանատների համապարփակ ցանկ։
Կայքը հիշեցնում է, որ 2021 թվականին Հադրութի Ծակուռի գյուղի եկեղեցու մոտ հարցազրույցի ժամանակ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն անձամբ է հրամայել հեռացնել հայկական եկեղեցիների վրայի բոլոր հայկական արձանագրությունները: Հետևաբար, բավականին ակնհայտ է, որ պետական գործչի կողմից ներկայում իրականացվում է հայկական մշակութային ժառանգության ոչնչացման և պղծման բացահայտ քաղաքականություն՝ մեծ մասշտաբով:
Մինչ օրս Ադրբեջանի կողմից Արցախում հայկական ծագում ունեցող պատմական հուշարձանների և տարբեր կառույցների ոչնչացման բազմաթիվ օրինակներ են եղել: Ներկայում լրագրողների և փորձագետների ազատ մուտքն Արցախի տարածք, ընդհանուր առմամբ, արգելված է:
Արբանյակային պատկերների և տարբեր ուղիներով ստացված տեղեկատվության համաձայն՝ որոշ բնակավայրեր ամբողջությամբ ավերվել են: Սա ներառում է Քարին Տակ, Մոխրենիս և Սղնախ գյուղերի բոլոր հուշարձանները, այդ թվում՝ գերեզմանները:
Ամբողջությամբ ավերվել է ինչպես Ստեփանակերտի 19-րդ դարի թաղամասը, որը կառուցվել է հայկական ճարտարապետական ոճով, այնպես էլ՝ Ազգային ժողովի, Կառավարության, Պաշտպանության նախարարության, Արտաքին գործերի նախարարության, Ազատամարտիկների միության շենքերը և մի շարք այլ շենքեր, որոնք կառուցվել են Ստեփանակերտում անկախության տարիներին: Արցախում ամբողջությամբ ավերվել են ԱՀ ազատագրական պատերազմին նվիրված հուշարձաններն ու հուշահամալիրները։
Նպատակակետ են դարձել նաև հայկական եկեղեցիները: Շուշիի Սուրբ Ամենափրկիչ Ղազանչեցոց մայր տաճարը ռմբակոծվել է պատերազմի ընթացքում և պատերազմից անմիջապես հետո: Շուշիի հայտնի Հովհաննես Մկրտիչը (Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի) կամ Կանաչ ժամը (Կանաչ եկեղեցի), ինչպես նաև Բերձորի, Մեխակավանի և մի քանի այլ եկեղեցիներն ամբողջությամբ ավերվել են։
