Ի՞նչ են քննարկել հայ և թուրք պաշտոնյաները ԱԷՄԳ գագաթնաժողովի շրջանակում․ Eurasianet

ՄԱԿ-ի հովանավորությամբ անցկացված հանդիպման շրջանակում ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարար Դավիթ Խուդաթյանի հետ միասին, զրուցել է Թուրքիայի էներգետիկայի նախարար Ալփարսլան Բայրաքթարի հետ՝ քննարկելու էներգետիկայի հետ կապված մի շարք հարցեր։

«Մենք քննարկել ենք ենթակառուցվածքային և էներգետիկ հարցեր, որոնք կնպաստեն մեր տարածաշրջանում երկարատև խաղաղությանն ու կայունությանը. այս շրջանակում մենք անդրադարձել ենք համագործակցության ոլորտներին, հիմնականում՝ էլեկտրաէներգիայի փոխկապակցվածությանը, ատոմային էներգիային և բնական գազին», – նշել է Բայրաքթարը սոցցանցերում իր գրառման մեջ։

Մարտի 10-ի հանդիպումը հայ և թուրք պաշտոնյաների միջև ամենաբարձր մակարդակի շփումն էր Փաշինյանի՝ անցյալ տարվա հունիսին Ստամբուլ կատարած այցից ի վեր, որտեղ նա բանակցել էր Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի հետ․ գրում է Eurasianet-ը։

Երեք պաշտոնյաներից ոչ մեկը չի ներկայացրել մարտի 10-ի իրենց քննարկումների մանրամասները, չնայած Բայրաքթարի կողմից էներգետիկայի և ենթակառուցվածքների հարցերի մասին հիշատակումը ենթադրում է կենտրոնացում գործնական համագործակցության վրա՝ առանց անդրադառնալու այն պատմական և գաղափարախոսական թեմաներին, որոնք գերիշխել են երկկողմ հարաբերություններում 1991 թվականին Հայաստանի անկախության վերականգնումից ի վեր։

Չնայած հանդիպումը տեղի է ունեցել ԱԷՄԳ գագաթնաժողովի շրջանակում՝ միջուկային համագործակցությունը, հավանաբար, հայ-թուրքական քննարկումների հիմնական թեման չէր։ Երկու երկրներն էլ ունեն ատոմակայաններ, սակայն բանակցությունները, ամենայն հավանականությամբ, կենտրոնացած են եղել Հայաստանի ինտեգրման վրա տարածաշրջանային էներգետիկ և բնական գազի փոխանցման ցանցերում, ինչպես նաև հայ-ադրբեջանական խաղաղության համաձայնագրի և TRIPP միջանցքի ստեղծման կարևորագույն համաձայնագրի շնորհիվ ստեղծված նոր համագործակցության հնարավորությունների ուսումնասիրության վրա։

Հետխորհրդային դարաշրջանի մեծ մասի ընթացքում Թուրքիան և նրա ռազմավարական դաշնակից Ադրբեջանը պահպանել են Հայաստանի տնտեսական շրջափակումը՝ որպես Լեռնային Ղարաբաղի տարածքի շուրջ տասնամյակներ տևած հակամարտության մաս։ Ադրբեջանն ավարտել է ԼՂ «վերանվաճումը» 2023 թվականին՝ Անկարայի օգնությամբ։

Հայաստանն ունի քիչ էներգետիկ ռեսուրսներ և բնական գազի ու նավթամթերքի մատակարարման առումով կախված է եղել Ռուսաստանից և Իրանից։ Երևանը նաև կախված է եղել Ռուսաստանից՝ Մեծամորի ատոմակայանի համար միջուկային վառելիքի առումով, որը բավարարում է Հայաստանի էլեկտրաէներգիայի կարիքների մինչև 40 տոկոսը։ Այդ մատակարարումներն այժմ վտանգված են Ռուսաստանի նկատմամբ պատժամիջոցների խստացման և ավելի անմիջականորեն՝ Իրանում ԱՄՆ-Իսրայել պատերազմի պատճառով։

Հայաստանը, որ պետք է փոխարինի հնացած Մեծամորի ատոմակայանը, փետրվարին ԱՄՆ-ի հետ ստորագրել է միջուկային համագործակցության համաձայնագիր։ Չնայած հիմնականում ենթադրվում էր, որ այն կլինի ճանապարհային և երկաթուղային տրանսպորտային երթուղի, TRIPP միջանցքի՝ Հայաստանի հարավով անցնող ծրագրերը նաև նախատեսում են էլեկտրահաղորդման գծի և գազատարի անցկացում։