ԵՄ-ը ծրագիր է ներկայացրել Հայաստանում Ռուսաստանին հաղթելու համար․ RFE/RL

ԵՄ պաշտոնյաները հույս ունեն կրկնել Մոլդովայի «հաջողության պատմությունը» Հայաստանում։ Այս մասին նրանք նշել են RFE/RL-ի հետ զրույցում։

Պարզ չէ, թե արդյոք հիբրիդային արձագանքման խումբը կվերադառնա Հայաստան ընտրությունների ամսաթվին մոտենալուն պես, սակայն գարնան սկզբին այն կներկայացնի զեկույց, որը կուղղորդի Բրյուսելի հաջորդ քայլերը Երևանի նկատմամբ։

Սա կարող է ներառել ԵՄ լիարժեք քաղաքացիական առաքելություն Հայաստանում՝ փոխարինելու ԵՄ ներկայիս առաքելությանը՝ EUMA-ին, որը ստեղծվել է 2023 թվականին՝ Ադրբեջանին հարակից Հայաստանի սահմանամերձ տարածքներում կայունությանը նպաստելու համար: Սակայն նման առաքելությունը կարիք կունենա ԵՄ բոլոր 27 անդամ պետությունների միաձայն աջակցությանը։

Հիբրիդային արձագանքման խմբի՝ ԵՄ դիվանագիտական կորպուսի հետ զուգահեռ, Եվրոպական արտաքին գործողությունների ծառայությունը նաև ԵՄ անդամ պետություններին բաժանել է ավելի երկար փաստաթուղթ՝ վերնագրված «Քաղաքական շրջանակ ճգնաժամային մոտեցման համար Հայաստանի վերաբերյալ» (PFCA):

28 էջանոց ֆայլը, որին ծանոթացել է ռադիոկայանը, կողմ է արտահայտվում «Ընդհանուր անվտանգության և պաշտպանության քաղաքականության» (ԸԱՊՔ) նոր առաքելության ստեղծմանը՝ նշելով, որ «ԵՄ-ի կենսական շահերից է բխում զարգացնել Հայաստանի հետ երկկողմ հարաբերությունները և նպաստել ներքին և տարածաշրջանային կայունացմանը, մասնավորապես՝ Հայաստանին բևեռացնող արտաքին միջամտություններից ազատելու միջոցով։ Այս նպատակով պետք է ուսումնասիրվեն ԸԱՊՔ տարբերակները՝ ԵՄ-ի առկա գործիքները լրացնելու և (հայ-ադրբեջանական) խաղաղության գործընթացի ամրապնդմանը զուգընթաց՝ ԵՄ-ի ներկայիս ԸԱՊՔ առաքելության հնարավոր փուլային դադարեցման նպատակով»։

Հոդվածում հստակեցվում է, որ Մոսկվան Բրյուսելի գլխավոր հակառակորդն է Հայաստանում։ Այն նշում է, որ «Ռուսաստանն ուժեղացրել է իր հարկադրական դիրքորոշումը Հայաստանի նկատմամբ՝ Երևանի ԵՄ-ի նկատմամբ աստիճանական վերակողմնորոշման ֆոնին՝ շահագործելով Հայաստանի խորը տնտեսական կախվածությունը և տարածաշրջանային անվտանգության փխրուն միջավայրը»։

Փաստաթղթում թվարկված «անկայունացնող մարտավարությունները» գազի գների բարձրացման և ընտրողական առևտրի դանդաղեցման ռուսական սպառնալիքներն են, ապատեղեկատվական արշավները, կիբեռհարձակումները և «հոգեբանական գործողությունները (PSYOP)՝ ընտրական ամբողջականության և տարածաշրջանային կայունության նկատմամբ վստահությունը խաթարելու համար»։

Նշվում է, որ Կրեմլը «կցանկանար օգտագործել Ադրբեջանի, Թուրքիայի և Իրանի հետ առկա լարվածությունն ու վախերը, ինչը ավելի է բարդացնում տարածաշրջանային պատկերը և խաղաղության գործընթացի ընթացքը»։

Չնայած վերջին տարիներին Երևանը դիմել է ԵՄ-ին, այդ թվում՝ հույս ունենալով որոշակի պահի ազատականացնել վիզային ռեժիմը և մի օր դիմել դաշինքին միանալու համար, փաստաթուղթը հստակ պատկերացում է տալիս այն մասին, թե որքան սերտորեն է երկիրը դեռևս կապված Մոսկվայի հետ։

Այն նշում է, որ «Հայաստանը շարունակում է մեծապես կախված լինել Ռուսաստանից անվտանգության, տնտեսության և էներգետիկայի ոլորտներում»։ Բացի այդ՝ թվարկված են որպես աշխարհաքաղաքական գործոններ, որոնք պետք է հաշվի առնել։

Տնտեսական առումով՝ կան հստակ ցուցանիշներ, որ Մոսկվայի ազդեցությունը Հայաստանում մնում է զգալի։ Հայաստանը Ռուսաստանի գլխավորած Եվրասիական տնտեսական միության անդամ է, ինչը Մոսկվային դարձնում է երկրի հիմնական էներգամատակարարը և ամենամեծ առևտրային գործընկերն՝ աշխատուժի և միգրացիայի սերտ կապերով։ Ռուսական ընկերությունները նաև վերահսկում են Հայաստանի գազի, երկաթուղու և հեռահաղորդակցության խոշոր ենթակառուցվածքները։ Փաստաթուղթը նաև զարմանալիորեն անկեղծ է այն մասին, թե ինչ կարող է կորցնել ԵՄ-ը, եթե չակտիվացնի իր համագործակցությունը Հայաստանի հետ։ Այն զգուշացնում է, որ Բրյուսելը կարող է «նվազեցնել ԵՄ ազդեցությունը հիմնական գործընթացների վրա՝ ներառյալ խաղաղության պայմանավորվածությունների իրականացումը, Հայաստանի անվտանգության բարեփոխումների ձևավորումը և նրա ավելի լայն ռազմավարական կողմնորոշումը», եթե այն չհամապատասխանեցնի աջակցության քաղաքական հայտարարությունները կոնկրետ գործողությունների հետ։

Կրկին, մտավախություն կա, որ Ռուսաստանը կմիջամտի, եթե Բրյուսելը չմիջամտի։ Փաստաթուղթն ավարտվում է հետևյալ կերպ. «ԵՄ-ը կկորցնի պատմական հնարավորությունը, որը թույլ կտա տարածաշրջանային դերակատարներին ազատվել Մոսկվայի գրկից տարածաշրջանում Ռուսաստանի թուլության պահին»։