Կանադան կարող է ճնշում գործադրել Ադրբեջանի վրա հայ գերիներին ազատ արձակելու և ԼՂ-ից փախստականների վերադարձի իրավունքը պաշտպանելու համար․ CBC

Կանադայի վարչապետ Մարկ Քարնին Երևանում անցկացվող եվրոպական գագաթնաժողովներում կհանդիպի եվրոպացի առաջնորդների հետ՝ «ամրապնդելու հավաքական անվտանգությունը՝ միաժամանակ առաջ մղելով Ուկրաինային աջակցությունը»։ Սակայն Կանադան վերջերս խորացնում է նաև կապերը Հայաստանի հետ․ գրում է CBC-ն։

Մարկ Քարնիի նախորդը՝ Ջասթին Թրյուդոն, առաջին կանադացի վարչապետն էր, որն այցելել է երկիր․ դա տեղի էր ունեցել 2018 թվականին Ֆրանկոֆոնիայի գագաթնաժողովին:

Օտտավան 2023 թվականին բացել է դեսպանատուն Երևանում՝ նույնիսկ դառնալով առաջին ոչ ԵՄ երկիրը, որ միացել է Հայաստանում Եվրոպական միության մոնիթորինգային առաքելությանը, որը ստեղծվել է հայ-ադրբեջանական սահմանը դիտարկելու համար։

Վինձորի համալսարանի միջազգային իրավունքի պրոֆեսոր Քրիստոֆեր Ուոթերսը համարում է, որ Հայաստանի աշխարհագրական դիրքը պետք է այն դարձնի Կանադայի համար զգալի հետաքրքրություն ներկայացնող երկիր: Քարնիի հետ Երևանում հանդիպելու հույս ունեցող առաջնորդներից շատերը Եվրախորհրդարանում ներկայացված երկրներից են, որոնք անցած շաբաթ դիվանագիտական վեճ ունեցան Ադրբեջանի հետ՝ ընդունելով բանաձև, որը ներառում էր կոչեր Ղարաբաղից վտարված հայերի վերադարձի իրավունքի, ինչպես նաև Բաքվում պահվող քաղբանտարկյալների ազատ արձակման վերաբերյալ։

Նախընտրական քարոզարշավի ընթացքում և փխրուն խաղաղության գործընթացում Ադրբեջանի հետ հարաբերությունները կարգավորելու փորձերի ֆոնին Փաշինյանը մեծ մասամբ խուսափել է հրապարակայնորեն մեկնաբանել այդ հարցերը կամ Ղարաբաղում վերջերս հայկական եկեղեցու ոչնչացումը։ Սակայն Ուոթերսը համարում է, որ լռությունը չպետք է խանգարի Կանադային խոսել։

«Կանադան կարող է ճնշում գործադրել Ադրբեջանի վրա՝ որպես տարածաշրջանում ազնիվ միջնորդ», – նշել է նա։

Նրա խոսքով՝ կան որոշակի ոլորտներ, որտեղ Կանադայի կամ նման մտածողությամբ պետությունների համար շատ դժվար է քաղաքականապես միջամտել։ Ուոթերսը, մասնավորապես, մատնանշել է երկու երկրների միջև սահմանային վեճերը․ «Դրանք պետությունների միջև հարաբերությունների հարցեր են, որոնք պետք է մշակվեն Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև»։ Սակայն, նրա խոսքով, մարդասիրական մտահոգությունները և մշակութային ժառանգությունը պաշտպանելու կոչերը չպետք է համարվեն միջամտություն։

Կանադան կոչ է արել ազատ արձակել քաղբանտարկյալներին ինչպես անցյալ ամռանը, այնպես էլ Թրյուդոյի օրոք՝ անդրադառնալով նաև փախստականների վերադարձի իրավունքի պաշտպանությանը։ Սակայն Կանադայի կառավարությունը քննադատության է ենթարկվել 2020 թվականի պատերազմի ժամանակ՝ Օնտարիոյում արտադրված մասերի պատճառով, որոնք, ենթադրաբար, հայտնվել էին թուրքական անօդաչու թռչող սարքերում, որոնք էլ հետագայում վաճառվել էին Ադրբեջանին և կարևոր դեր խաղացել մարտադաշտում։

Թուրքիան ու Ադրբեջանը հերքել են մեղադրանքը, չնայած դա Կանադային դրդեց ժամանակավորապես դադարեցնել ռազմական արտահանումը Թուրքիա։ Բացի այդ՝ Հայաստանի կառավարությունն անցյալ տարի ձերբակալել է մի քանի կրոնական գործիչների, որոնց մեղադրում է Փաշինյանի դեմ հեղաշրջում կազմակերպելու համար, այդ թվում՝ Բագրատ Գալստանյանին, որը Կանադայի քաղաքացիություն ունեցող հոգևորական է: Այդ ժամանակ Global Affairs-ը CBC News-ին հայտնել էր, որ կապի մեջ է տեղական իշխանությունների հետ, բայց լրացուցիչ մանրամասներ չէր տրամադրել՝ հղում անելով գաղտնիության հետ կապված մտահոգություններին։

Ռազմական փորձագետները նշել են, որ Կանադան կարող է խորացնել համագործակցությունը հայկական զինված ուժերի հետ։ Քինգսթոնի Թագավորական ռազմական քոլեջի պրոֆեսոր Ալան Ուայթհորնն ասել է, որ կանադացիները կարող են համագործակցել հայկական ռազմական ակադեմիաների հետ՝ արդիականացմանն աջակցելու համար։ Ուայթհորնն ընդգծել է, որ Կանադան արդեն իսկ համագործակցում է Հայաստանի հետ ՆԱՏՕ-ի Պաշտպանական կրթության բարելավման ծրագրի շրջանակում, բայց կարող է նաև ձգտել ավելի անմիջական երկկողմ հարաբերությունների։