«Նրանք գողանում են ընտրությունները». ինչպես է Հայաստանը դարձել Ռուսաստան-ԵՄ հաջորդ մարտադաշտը․ France 24

Հայերը հունիսին պատրաստվում են մասնակցել խորհրդարանական ընտրությունների, որոնց ուշադիր հետևում են Եվրամիությունն ու Ռուսաստանը։ Նախկին խորհրդային երկիրը հեռանում է Մոսկվայից՝ իր ամենամոտ դաշնակիցներից մեկից։ Սակայն որոշ դիտորդների կարծիքով՝ երկու կողմերից էլ արտաքին միջամտությունը կարող է հանգեցնել ընտրությունների «գողությանը» հայ ժողովրդից․ գրում է France 24-ը։

Ըստ գործակալության՝ հունիսի 7-ին Հայաստանում կայանալիք խորհրդարանական ընտրությունները կարևոր են Եվրոպայի համար, քանի որ երկրում, որը վաղուց Ռուսաստանի դաշնակիցն է, հասարակական կարծիքն այժմ շրջվում է դեպի Բրյուսել։ Չնայած քարոզարշավը պաշտոնապես սկսվում է ընտրություններից 30 օր առաջ, թեկնածուներն արդեն սկսել են իրենց արշավը։

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ձգտում է վերընտրվել եվրոպամետ քարոզարշավի շրջանակում։ Նրա ամենաուժեղ մրցակիցներից մեկը ռուսաստանաբնակ հայ միլիարդատեր Սամվել Կարապետյանն է, որը գլխավորում է «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցությունը։ Ինչպես հիշեցնում է France 24-ը, Երևանի կապերը Մոսկվայի հետ թուլացել են 2023 թվականից ի վեր, երբ մոտ 100․000 էթնիկ հայ ստիպված եղավ լքել Լեռնային Ղարաբաղը՝ Ադրբեջանի կողմից տարածաշրջանի գրավումից հետո։

Թեև այդ ժամանակվանից ի վեր Հայաստանը կասեցրել է իր անդամակցությունը Ռուսաստանի գլխավորած Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպությանը (ՀԱՊԿ), Երևանը դեռևս Եվրասիական տնտեսական միության ակտիվ անդամ է։ Ռուսաստանը նաև ռազմական բազա ունի Գյումրիում։ Լեռնային Ղարաբաղում պարտության պատճառով Ռուսաստանն այլևս չի դիտվում որպես ուժեղ պաշտպան Հայաստանի հարևանների՝ Ադրբեջանի և Թուրքիայի դեմ։

Փաշինյանը ենթադրել է, որ իր կուսակցության պարտությունն ընտրություններում կարող է հանգեցնել նոր պատերազմի։ Միջազգային հանրապետական ինստիտուտի (IRI) Եվրոպայի և Եվրասիայի գծով ավագ տնօրեն Սթիվ Նիքսի կարծիքով՝ հայ քաղաքական գործիչների՝ դաշինքի հետ համագործակցության ձգտելու պատճառներից մեկն այն է, որ այն կապված է «անվտանգության և բարգավաճման» հետ։ IRI-ի կողմից 2026 թվականի փետրվարին անցկացված հարցման համաձայն՝ հայերի 72 տոկոսն այժմ աջակցում է Եվրամիությանը միանալուն։

«ԵՄ-ն շատ գրավիչ է։ Արշավ, որը կարող է համոզել հայ հանրությանը, որ կարող է երաշխավորել խաղաղություն, բարգավաճում և ԵՄ-ին անդամակցություն… Սա այն ուղերձն է, որը կհաղթի Հայաստանում»,- նշել է Նիքսը։

Այնուամենայնիվ, հարցվածների 43 տոկոսը նշել է, որ Մոսկվան Երևանի ամենակարևոր քաղաքական գործընկերն է։ «Ուժեղ Հայաստանը» փորձում է հետևել այս գծին՝ զգուշացնելով, որ եթե Փաշինյանի կուսակցությունը մնա իշխանության, Հայաստանը կարող է «տնտեսական պատերազմի» ենթարկվել Ռուսաստանի հետ։

Բրյուսելը ևս միջամտում է ընտրություններին։ Անցյալ տարվա դեկտեմբերին ԵՄ արտաքին քաղաքականության ղեկավար Կայա Կալլասը հայտարարել է, որ Հայաստանն օգնություն է խնդրել դաշինքից։ Մայիսի 4-5-ը դաշինքը կանցկացնի ԵՄ-Հայաստան իր առաջին գագաթնաժողովը։ Այնուամենայնիվ, Մոսկվայի և Արևմուտքի, այդ թվում՝ Բրյուսելի և Միացյալ Նահանգների միջև այս հնարավոր գաղափարական ճնշումը և ձգողականությունը մտահոգություն է առաջացնում որոշ դիտորդների մոտ։

Հայաստանում ժողովրդավարության միջազգային դիտարանը (IODA) ստեղծվել է հունիսին կայանալիք ընտրություններից առաջ ժողովրդավարական պայմանները վերահսկելու համար և կազմված է մարդու իրավունքների և ժողովրդավարության միջազգային փորձագետներից: IODA-ի գործադիր խորհրդի անդամ Ֆիլիպ Կալֆայանը նշել է․ «Մենք կարող ենք տեսնել թե՛ Արևմուտքի, թե՛ Ռուսաստանի հայտարարություններից, որ նրանք փորձում են կատարել իրենց սեփական ընտրությունը, և դա անընդունելի է։ Նրանք գողանում են ընտրությունները Հայաստանի քաղաքացիներից և դրա համար մեծ գումարներ են ծախսում»։

Դրա օրինակներից մեկը, ըստ Կալֆայանի, ԵՄ-Հայաստան գագաթնաժողովն է, որը, նրա խոսքով, կարող է հանրության համար նշանակել, որ դաշինքն աջակցում է Փաշինյանին, քանի որ այն տեղի է ունենում ընտրություններից ընդամենը մի քանի շաբաթ առաջ: Մարդու իրավունքների պաշտպան և IODA անդամ Սառա Լիա Ուիթսոնը համարում է, որ քաղաքական գործիչները նաև «որպես զենք են կիրառում» այն պնդումները, որ որոշակի կուսակցություններ և քաղաքական գործիչներ կապված են Ռուսաստանի հետ։ Եվ ըստ Կալֆայանի՝ «ներկայիս կառավարությունը շատ լավ հարաբերություններ ունի Ռուսաստանի հետ»։

«Բայց, վերջիվերջո, ցանկացած հայկական կառավարություն՝ անկախ քաղաքական կուսակցությունից, պարտավոր է լավ հարաբերություններ ունենալ Ռուսաստանի հետ»,- ընդգծել է նա։