ՀՀ-ում ընտրությունը կուսակցական մրցակցության մասին չէ, այլ աշխարհաքաղաքական հանրաքվե՝ հայկական պետության ապագա ինքնության վերաբերյալ․ RLI

Հունիսի 7-ին Հայաստանում կայանալիք խորհրդարանական ընտրությունները ներկայացնում են ամենավճռորոշ քաղաքական պայքարը երկրում 2018 թվականի «թավշյա հեղափոխությունից» ի վեր։ Քվեարկությունը վերածվել է ռազմավարական հանրաքվեի՝ Հայաստանի աշխարհաքաղաքական կողմնորոշման, հետպատերազմյան ինքնության և վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի ու նրա քաղաքական մոդելի գոյատևման վերաբերյալ․ գրում է համաշխարհային սպառնալիքները և ժողովրդավարություններն ուսումնասիրող Robert Lansing Institute-ը (RLI)։

Ինչպես նշվում է, ընտրությունները տեղի են ունենում Երկրորդ ղարաբաղյան պատերազմում Հայաստանի պարտության, 2023 թվականին Լեռնային Ղարաբաղի կորստի, Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների վատթարացման, Արևմուտքի ներգրավվածության աճի և ազգային ինքնության ու անվտանգության վերաբերյալ հանրային խոր բանավեճի հետևանքով ձևավորված մթնոլորտում։

Հայաստանն ընտրափուլ է մտել քաղաքական հոգնածության, բևեռացման և գրեթե բոլոր հիմնական քաղաքական գործիչների նկատմամբ հանրային անվստահության պայմաններում։

Հանրային դժգոհության հիմնական շարժիչ ուժերն են՝ Լեռնային Ղարաբաղում ռազմական պարտությունը և հայերի տեղահանումը տարածաշրջանից, տնտեսական ճնշումները և սոցիալական հիասթափությունը, ազգային անվտանգության և սահմանային խոցելիության վերաբերյալ մտահոգությունները, կառավարության և Հայ առաքելական եկեղեցու միջև լարվածությունը, Ադրբեջանին և Թուրքիային հետագա զիջումների վախը։

ՀՀ կառավարության և Հայ առաքելական եկեղեցու միջև ներկայիս հակամարտությունն անկախությունից ի վեր Հայաստանի ամենալուրջ ներքաղաքական և գաղափարախոսական բախումներից է։ Իր էությամբ վեճը միայն կրոնական կամ անձնական չէ. այն պայքար է Հայաստանի ինքնության, աշխարհաքաղաքական կողմնորոշման և ազգային գոյատևման համար՝ Լեռնային Ղարաբաղի կորստից հետո։

Շատ եկեղեցական գործիչների և պահպանողական հայերի համար Փաշինյանի քաղաքականությունն ընկալվում է որպես հայկական պատմական պահանջներից հրաժարում, պարտության նորմալացում։ Այսպիսով՝ հակամարտությունը խորապես գոյաբանական է։ Հայ առաքելական եկեղեցին պարզապես կրոնական հաստատություն չէ։ Այն հայոց պատմության ամենաազդեցիկ քաղաքական-մշակութային հաստատություններից մեկն է։ Ղարաբաղյան պարտությունից հետո շատ ընդդիմադիր ուժեր սկսեցին միանալ Եկեղեցուն՝ որպես Փաշինյանի բարոյական հակակշիռ, ազգայնական ընդդիմության մոբիլիզացիայի հարթակ, «պատմական Հայաստանի» խորհրդանշական պաշտպան։

Կառավարությունը եկեղեցական հիերարխիայի որոշ հատվածների ավելի ու ավելի է տեսնում որպես քաղաքական անկայունացման ջանքերի մասնակից։ Խորհրդարանական ընտրություններից առաջ Եկեղեցին անուղղակիորեն կապվեց ընդդիմության ավելի լայն մոբիլիզացիայի հետ։

Կառավարությունը վախենում է համակարգված հակակառավարական անկարգություններից։

Կառավարության և Եկեղեցու միջև ներկայիս պայքարը, ըստ էության, պայքար է հետղարաբաղյան Հայաստանի համար։ Այնուամենայնիվ, Հայաստանի ընդդիմությունը մնում է մասնատված և ծանրաբեռնված հին քաղաքական վերնախավի հետ կապվածությամբ, որը լայնորեն մեղադրվում է կոռուպցիայի, օլիգարխիկ կառավարման և Ռուսաստանից չափազանց կախվածության համար։ Սա ստեղծում է պարադոքսալ քաղաքական միջավայր. Փաշինյանի նկատմամբ դժգոհությունը բարձր է, բայց ավանդական ընդդիմության նկատմամբ վստահությունը սահմանափակ է։

Արևմտյան գործիչները, հավանաբար, ուղղակիորեն չեն միջամտի որևէ թեկնածուի աջակցելու համար, սակայն նրանց ավելի լայն ռազմավարական շահերը հստակորեն համընկնում են Հայաստանի արևմտամետ ուղղության պահպանման հետ։ Ամենահավանական սցենարն այն է, որ Փաշինյանի կուսակցությունն ընտրություններում կստանա ամենամեծ մասնաբաժինը, բայց կկորցնի իր գերիշխող խորհրդարանական մեծամասնությունը։ Ամենայն հավանականությամբ՝ Հայաստանը կունենա մասնատված խորհրդարան և քաղաքական ճգնաժամ։ Հետևանքները կարող են ներառել փողոցային բողոքի ցույցեր, կառավարության աշխատանքի կաթվածահար վիճակ, ռուսական ազդեցության մեծացում, ինստիտուցիոնալ անկայունություն։ Ըստ քիչ հավանականության սցենարի՝ ընդդիմությունը կհաղթի։ Ընդդիմության լիակատար իշխանության զավթումը մնում է հնարավոր, բայց ավելի քիչ հավանական՝ մասնատվածության և նախկին էլիտաների նկատմամբ ցածր վստահության պատճառով։

2026 թվականի Հայաստանի ընտրությունները միայն կուսակցական մրցակցության մասին չեն. դրանք, ըստ էության, աշխարհաքաղաքական հանրաքվե են հայկական պետության ապագա ինքնության վերաբերյալ։