Փաշինյանի «ամուսնալուծությունը» Ռուսաստանից․ Մոսկվայի «մեղմ ուժը» Հայաստանում նվազում է․ DW

Խորհրդարանական ընտրություններին ընդառաջ Հայաստանի կառավարությունը փորձում է մերձենալ Եվրամիությանը: Մոսկվան փորձում է ճնշում գործադրել Երևանի վրա՝ վարչապետ Փաշինյանի դեմ արշավ անցկացնելով, սակայն դա կարող է հակառակ արդյունք տալ՝ վնասելով հարաբերություններին․ գրում է Deutsche Welle-ի ռուսական ծառայությունը։

Երևանից Արարատ լեռը հրաշալի երևում է: Մթնշաղին նրա լանջերին լույսեր են երևում: Դա թուրքական բանակի էլեկտրոնային հետախուզության բազան է:

«Դաշնակիցները միշտ տեսադաշտում են», – DW-ին կատակով ասել է Հայաստանում հավատարմագրված ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրներից մեկի դեսպանը։

Հայաստանն անհամբեր սպասում է հունիսի 7-ի խորհրդարանական ընտրություններին, որոնք, ենթադրվում է, կորոշեն երկրի արտաքին քաղաքականության ուղղությունը տարիներ, եթե ոչ տասնամյակներ շարունակ: Նիկոլ Փաշինյանն ու նրա «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը հույս ունեն հաղթել ընտրություններում՝ Արևմուտքի և, առաջին հերթին, Եվրամիության հետ մերձեցման դրոշի ներքո։

DW-ի հետ զրույցում Հայաստանի Ազգային ժողովի խոսնակ Ալեն Սիմոնյանը նշել է. «Ես չեմ կարծում, որ Հայաստանը պետք է լինի որևէ ռազմական դաշինքի մեջ»։

Ազգային ժողովի խոսնակը կարծում է, որ Հայաստանի համար ավելի լավ է «չեզոք» մնալը։ Հակասականորեն, այս խոսքերը Կրեմլին հազիվ թե դուր եկան։ Ի վերջո, ՆԱՏՕ-ին Հայաստանի անդամակցությունը երբեք չի քննարկվել, ներկայում չի քննարկվում և, հավանաբար, շուտով տեղի չի ունենա։ Նախ՝ դա պահանջում է Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ հարաբերությունների լիակատար կարգավորում (դաշինքը չի ընդունում չլուծված տարածքային հակամարտություններ ունեցող երկրների)։ Երկրորդ՝ դա պահանջում է բոլոր դաշնակից երկրների (ներառյալ՝ Թուրքիայի) համաձայնությունը։ Երրորդ՝ դա տեղի չի ունենա այնքան ժամանակ, քանի դեռ Հայաստանը պաշտոնապես մնում է Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության (ՀԱՊԿ) անդամ, որը Մոսկվայի հովանու ներքո գործող ռազմական դաշինք է։ Այնուամենայնիվ, Հայաստանը սառեցրել է իր անդամակցությունը, քանի որ տարածաշրջանում գտնվող ռուսական զորքերը չկարողացան օգնել նրան 2020 և 2023 թվականներին Ադրբեջանի հետ ռազմական հակամարտությունների ժամանակ։ Հետևաբար, Սիմոնյանի խոսքով, «չեզոքություն» բառը, ըստ էության, նշանակում է, առաջին հերթին, ՀԱՊԿ անդամակցության լիակատար դադարեցում ապագայում, այսինքն՝ Ռուսաստանից հեռանալը։

Ինչպե՞ս կզարգանան հարաբերությունները Հյուսիսատլանտյան դաշինքի հետ դրանից հետո, առանձին հարց է։ Ներկայում Նիկոլ Փաշինյանի կաբինետի հիմնական սկզբունքներից մեկը Ռուսաստանին առանց պատճառի չգրգռելն է։ Սակայն Ադրբեջանի հետ առճակատման ընթացքում նրա անգործությունը նկատելիորեն փոխել է հասարակական տրամադրությունները։ Ռուսամետ տրամադրությունները նկատելիորեն նվազել են։ Պաշտպանության և անվտանգության ոլորտում Արևմուտքի հետ Հայաստանի մերձեցումն ավելի նկատելի է դառնում։ Եվրամիությունը վերջերս 30 միլիոն եվրո է հատկացրել երկրի բանակի համար ոչ մահացու սարքավորումներ գնելու համար։ Սակայն սա մի կաթիլ է դույլի մեջ՝ համեմատած այն զենքի պայմանագրերի հետ, որոնք Հայաստանը կնքել է Ֆրանսիայի և Հնդկաստանի հետ, որոնց ընդհանուր արժեքը գերազանցում է 1 միլիարդ եվրոն: Ռուսական տեխնիկան (որից դեռևս զգալի պաշար կա) աստիճանաբար, բայց անխուսափելիորեն դուրս է մղվում:

«Շատ բարձրաստիճան սպաներ ոգևորված են ՆԱՏՕ-ի հետ համագործակցությամբ։ Պարզապես ընդունված չէ հրապարակայնորեն խոսել դրա մասին », – DW-ի հետ զչույցում նշել է լավատեղյակ եվրոպացի դիվանագետը:

Առաջին հայացքից Մոսկվայի ազդեցությունը Հայաստանում մնում է շատ տեսանելի. Գյումրիում է տեղակայված ռուսական ռազմաբազան, իսկ ռուս սահմանապահները պարեկում են սահմանը: Ռուսաստանի դեսպանատանն աշխատում է ավելի քան 100 դիվանագետ: «Գազպրոմ»-ը գազ է մատակարարում 1000 խմ-ի համար 177 դոլար զեղչված գնով: Ռուսաստանի քաղաքներից տասնյակ չվերթներ են ժամանում մայրաքաղաքի «Զվարթնոց» օդանավակայան: Ռուսական ալիքները ներառված են հեռուստատեսության բոլոր մալուխային փաթեթներում: Խանութների դարակներում կան նաև բազմաթիվ ռուսական ապրանքներ, իսկ VTB բանկն ունի տեղական մասնաճյուղ:

Մայիսի սկզբին Երևանում կայացած Եվրոպական քաղաքական համայնքի և ԵՄ-Հայաստան գագաթնաժողովների նախօրեին Ռուսաստանը դադարեցրեց հայկական կոնյակի և «Ջերմուկ» հանքային ջրի ներմուծումը: Դրանք հանկարծակի դարձան ոչ անվտանգ սպառողների համար։ Հաշվի առնելով առաջիկա ընտրությունները՝ կառավարությունն այս քայլն ընկալեց որպես «զգուշացնող հարված»՝ կարծես ասելով՝ չափազանց հեռու մի գնացեք։

«Կարո՞ղ է Պուտինն ավելի հեռու գնալ և, օրինակ, կտրուկ բարձրացնել գազի գինը կամ ընդհանրապես դադարեցնել մատակարարումները։ Տեսականորեն՝ այո՛։ Բայց գործնականում դա քիչ հավանական է։ Ի վերջո, գազը գնում է «Գազպրոմ Արմենիա» ընկերությունը, որը 100 տոկոսով պատկանում է «Գազպրոմին»։ Նրանք միայն իրենց կվնասեն», – DW-ի հարցին պատասխանել է նախկին արտգործնախարար Զոհրաբ Մնացականյանը։

Երևանում գտնվող մեկ այլ եվրոպացի դեսպան իր կարծիքն ավելի անկեղծորեն է արտահայտել. «Մոսկվայի կողմից ցանկացած պատժամիջոց հայերի կողմից կընկալվի բացառապես որպես Ռուսաստանի կողմից տնտեսական պատերազմի գործողություն, այլ ոչ թե որպես Փաշինյանի քաղաքականության ձախողում։ Մոսկվայի դիրքն այստեղ արդեն անկայուն է, և նոր ճնշումը միայն կվատթարացնի այն, ամենայն հավանականությամբ՝ աղետալիորեն»։

Դիվանագետի խոսքով՝ Կրեմլի կոշտ ճնշմանն ի պատասխան՝ կաբինետը կարող է քննարկել ներկայում արմատական թվացող հակազդեցություններ, օրինակ՝ «Գազպրոմ Արմենիա»-ն ազգայնացնելը կամ նույնիսկ Գյումրիի ռազմաբազայի փակումը:

«Ռուսաստանը, հավանաբար, նման հակամարտության մեջ չի մտնի: Դրանից միայն կկորցնի»,- կարծում է նա։

Երևանում արևմտյան աղբյուրները և տեղական դիտորդները համոզված են, որ չնայած Հայաստանում դեռևս մեծ ռազմական, տնտեսական և մշակութային ներկայությանը՝ Մոսկվայի «մեղմ ուժն» անխուսափելիորեն նվազում է։

«Արդեն 2028 թվականին ԵՄ-ն կարող է Հայաստանին տրամադրել անվիզա ռեժիմ», – ենթադրում է գործակալության հետ զրուցած դիվանագետը, որը ծանոթ է Երևանի և Բրյուսելի միջև բանակցություններին։

«Ի՞նչ կարող է անել Պուտինը դրան հակազդելու համար»,-հավելել է նա։