Եվրոպացի առաջնորդները՝ Երևանում․ անդամակցության համար ժամանակացույց, պաշտպանական պարտավորություններ կամ ռուսական գազը փոխարինելու որևէ ծրագիր չկա․ BBC
Եվրոպական առաջնորդները գալիս են Հայաստան՝ երկու աննախադեպ գագաթնաժողովների համար այն երկրում, որը վաղուց համարվում էր Ռուսաստանի ամենամտերիմ դաշնակիցը Հարավային Կովկասում. գրել է BBC-ին։
Երեք միլիոնից պակաս բնակչություն ունեցող այս երկրի խորհրդանշական լինելը դժվար է թերագնահատել. Հայաստանը Եվրասիական տնտեսական միության անդամ է, իսկ հայկական հողում տեղակայված է ռուսական ռազմական բազա։
Երկուշաբթի ավելի քան 30 եվրոպացի առաջնորդներ և Կանադայի վարչապետը կմասնակցեն մայրաքաղաք Երևանում կայանալիք Եվրոպական քաղաքական համայնքի (ԵՔՀ) գագաթնաժողովին։
Հաջորդ օրը կկայանա ԵՄ-Հայաստան առաջին երկկողմ գագաթնաժողովը, որին կմասնակցեն Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենը և Եվրոպական խորհրդի նախագահ Անտոնիու Կոշտան։
Էներգետիկ ռեսուրսների առումով Հայաստանը մեծապես կախված է Ռուսաստանից։ Այն ռուսական գազ է գնում արտոնյալ գնով, ինչը Պուտինը շեշտել է ապրիլի 1-ին վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի՝ Մոսկվա այցելության ժամանակ։
Շրջադարձային պահը Հայաստանի 2023 թվականի պատերազմն էր հարևան Ադրբեջանի հետ։ Երբ Ադրբեջանը կայծակնային ռազմական գործողություն սկսեց Լեռնային Ղարաբաղի գրավումն ավարտելու համար՝ վտարելով ավելի քան 100,000 էթնիկ հայերի, Ռուսաստանը, որը տեղում խաղաղապահներ ուներ, մի կողմ քաշվեց։
Ադրբեջանի նախորդ ներխուժումները Հայաստանի տարածք նույնպես անպատասխան մնացին Ռուսաստանի գլխավորած Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության կողմից։
«Մենք հասկացանք, որ այն անվտանգության ճարտարապետությունը, որում մենք գտնվում ենք, չի աշխատում», – BBC-ին հայտնել է Հայաստանի Ազգային ժողովի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահ Սարգիս Խանդանյանը։ Խոսելով ԵՄ-ի կողմից սահմանին քաղաքցիական առաքելության տեղակայման մասին, նա ընդգծել է․ «Եվրոպական Միության ֆիզիկական ներկայությունը փոխեց մեր քաղաքացիների ընկալումները։ Մենք հասկացանք, որ հանրային պահանջարկ կա ԵՄ-ի հետ ավելի սերտ հարաբերությունների համար»։
2025 թվականի մարտին Հայաստանի խորհրդարանն ընդունել է օրենք՝ ԵՄ-ին միանալու գործընթացը սկսելու համար։ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության գործընթացը նույնպես արագացել է։ Օգոստոսին նրանց առաջնորդները Սպիտակ տանը ստորագրել են կարևորագույն համաձայնագիր, որը նպատակ ուներ վերջ դնել նրանց միջև տասնամյակներ տևած հակամարտությանը։
Այնտեղ նրանք նաև հայտարարեցին «Թրամփի երթուղու» ծրագրի մասին՝ կարևորագույն կապի միջանցք, որը կանցնի Հայաստանի և Իրանի սահմանի երկայնքով՝ տարածաշրջանը կապելով եվրոպական շուկաների հետ։ Այնուամենայնիվ, երկու հարևանների միջև խաղաղության գործընթացը մնում է փխրուն, և Եվրոպայի կողմից Հայաստանին աջակցությունը դիվանագիտական գին է ունեցել։
Ադրբեջանի խորհրդարանն անցյալ շաբաթ քվեարկել է Եվրախորհրդարանի հետ կապերը կասեցնելու օգտին՝ Եվրախորհրդարանի պատգամավորների կողմից ընդունված բանաձևի պատճառով, որը կոչ է անում պահպանել ԼՂ հայերի վերադառնալու իրավունքն, ինչպես նաև Բաքվի կողմից պահվող հայ բանտարկյալների ազատ արձակմանը։ Միևնույն ժամանակ՝ Մոսկվան անթաքույց նյարդայնությամբ հետևում է Հայաստանի և ԵՄ-ի միջև ավելի ու ավելի ջերմացող հարաբերություններին։
Անցյալ ամիս ԵՄ-ը հաստատել է Հայաստանի համար նոր քաղաքացիական առաքելություն հաջորդ երկու տարիների համար, որը նախատեսված է ռուսական ապատեղեկատվությանը, կիբեռհարձակումներին և անօրինական ֆինանսական հոսքերին հակազդելու համար, մասնավորապես՝ հունիսին կայանալիք Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններից առաջ։
«Հայաստանի ժողովրդավարական ինստիտուտները գործում են և իրական առաջընթաց են գրանցել, բայց դրանք ճնշման տակ են», – նշել է Եվրոպայի խորհրդի գլխավոր քարտուղար Ալեն Բերսեն, որը մասնակցում է գագաթնաժողովներին։
Նրա հիմնական մտահոգությունները Հայաստանի հունիսյան ընտրություններից առաջ արտաքին միջամտությունն էր, ապատեղեկատվությունը և քաղաքական բևեռացումը։
Նրա խոսքով՝ Հայաստանն ունի որոշ իրավական գործիքներ այս սպառնալիքներին հակազդելու համար, բայց շատ երկրների նման «նրանք դեռևս լիովին չեն հարմարվել սպառնալիքի մասշտաբին և բարդությանը»։
