ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի ընտրությունը․ ո՞վ կարող է ստանձնել աշխարհի ամենաբարդ դիվանագիտական պաշտոններից մեկը
2027 թվականի հունվարի 1-ից ՄԱԿ-ը նոր գլխավոր քարտուղար կունենա։ Յոթ թեկնածուների մրցակցությունը տեղի է ունենում միջազգային համակարգի խորացող ճգնաժամի պայմաններում, երբ կազմակերպության ապագան կախված է ոչ միայն նրա ղեկավարի դիվանագիտական կարողություններից, այլև գերտերությունների միջև փոխզիջման հնարավորությունից։
ՄԱԿ-ի հաջորդ գլխավոր քարտուղարի ընտրությունը սովորական կադրային գործընթաց չէ։ Այն արտացոլում է միջազգային հարաբերությունների ներկա դասավորությունը, մեծ տերությունների մրցակցությունը և բազմակողմ դիվանագիտության ապագայի շուրջ տարաձայնությունները։ Անտոնիու Գուտերեշի իրավահաջորդը պետք է ղեկավարի մի կազմակերպություն, որի առջև ծառացած են միաժամանակ զինված հակամարտությունների, հումանիտար ճգնաժամերի, ֆինանսավորման և միջազգային իրավունքի կիրառման խնդիրները։
Գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը հաճախ բնութագրվում է որպես աշխարհի ամենաբարդ դիվանագիտական պաշտոններից մեկը։ Թեև դրա ղեկավարը չունի պետությունների առաջնորդներին համարժեք գործադիր իշխանություն, նա կարող է ազդել միջազգային օրակարգի ձևավորման, հակամարտությունների կանխարգելման և դիվանագիտական բանակցությունների ընթացքի վրա։
Ովքե՞ր են պայքարում պաշտոնի համար
ՄԱԿ-ի պաշտոնական ցանկում ներկայում ընդգրկված է 7 թեկնածու՝ Ռաֆայել Գրոսսին, Ռեբեկա Գրինսպանը, Մարիա Ֆերնանդա Էսպինոսան, Քերոլին Ռոդրիգես Բիրկեթը, Օլարա Օտունուն, Իվոն Ա-Բակին և Լանա Նուսեյբեհը։ Միշել Բաչելետի, Վիրջինիա Գամբայի և Մակի Սալի թեկնածությունները հետ են կանչվել։
Ռաֆայել Գրոսսին ճգնաժամային դիվանագիտության մեծ փորձ ունի։ Արգենտինացի դիվանագետը Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալության՝ ՄԱԳԱՏԷ-ի գլխավոր տնօրենն է։ Նրա գործունեությունը կապված է միջուկային անվտանգության, Իրանի միջուկային ծրագրի և Ուկրաինայի ատոմակայանների անվտանգության շուրջ միջազգային բանակցությունների հետ։ Նրա առավելությունը բարդ քաղաքական միջավայրում տեխնիկական և դիվանագիտական հարցերը համադրելու փորձն է։
Ռեբեկա Գրինսպան «տնտեսական համագործակցությունից դեպի գլոբալ քաղաքականություն» գաղափարի ջատագով է։ Կոստա Ռիկայի նախկին փոխնախագահը ղեկավարել է ՄԱԿ-ի Առևտրի և զարգացման համաժողովը՝ UNCTAD-ը։ Նրա փորձը կապված է միջազգային տնտեսական անհավասարության, զարգացման և բազմակողմ համագործակցության հետ։ Նրա թեկնածության կարևոր կողմը միջազգային համակարգի արդյունավետության բարձրացման և պետությունների միջև համագործակցության ամրապնդման օրակարգն է։
Մարիա Ֆերնանդա Էսպինոսան բազմակողմ դիվանագիտության փորձ ունի։ Էկվադորի նախկին արտգործնախարարը և ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի նախկին նախագահը ծանոթ է կազմակերպության ներսում քաղաքական համաձայնությունների ձևավորման գործընթացին։ Նրա փորձը կարող է առավելություն լինել այն պայմաններում, երբ գլխավոր քարտուղարից պահանջվելու է վերականգնել վստահությունը ՄԱԿ-ի նկատմամբ և խթանել անդամ պետությունների միջև երկխոսությունը։
Քերոլին Ռոդրիգես Բիրկեթը Գայանայի նախկին արտգործնախարարն ու ՄԱԿ-ում երկրի մշտական ներկայացուցիչը է։ Նա ներկայացնում է այն դիվանագիտական ուղղությունը, որի համար կարևոր են բազմակողմ բանակցությունները և պետությունների միջև գործնական համաձայնությունների ձեռքբերումը։
Լանա Նուսեյբեհին կարելի է բնութագրել որպես նոր թեկնածու՝ ազդեցիկ տարածաշրջանային դերակատարից։ Արաբական Միացյալ Էմիրությունների արտաքին գործերի պետական նախարարն ունի երկարամյա դիվանագիտական փորձ։ Նրա թեկնածությունը ներկայացվել է հոկտեմբերի 21-ին, իսկ ՄԱԿ-ի հրապարակած ժամանակացույցով նրա բաց երկխոսությունը նախատեսված է հոկտեմբերի 27-ին։ Նրա առաջադրումը նոր գործոն է մրցավազքում, սակայն միայն առաջադրումը բավարար չէ հաղթելու հավանականությունը գնահատելու համար։
Օլարա Օտունուն և Իվոն Ա-Բակին նույնպես շարունակում են մնալ պաշտոնական թեկնածուների շարքում։ Նրանց հնարավորությունները գնահատելիս կարևոր են ծրագրային փաստաթղթերը, միջազգային աջակցությունը և Անվտանգության խորհրդի անդամների վերաբերմունքը։
Ի՞նչն է որոշելու հաղթողին
ՄԱԿ-ի կանոնադրության 97-րդ հոդվածի համաձայն՝ գլխավոր քարտուղարին նշանակում է Գլխավոր ասամբլեան՝ Անվտանգության խորհրդի առաջարկությամբ։ Հինգ մշտական անդամներից որևէ մեկի վետոն կարող է կանխել թեկնածուի առաջխաղացումը։ Հետևաբար, թեկնածուի մասնագիտական հեղինակությունը կամ հանրային աջակցությունը դեռ չեն երաշխավորում հաջողությունը։
Գլխավոր հարցը մնում է բաց․ կկարողանա՞ արդյոք ՄԱԿ-ը գտնել այնպիսի ղեկավարի, որը միաժամանակ ընդունելի կլինի գերտերությունների համար և կկարողանա վերականգնել կազմակերպության հեղինակությունը։ Ընտրության ընթացքը ցույց է տալիս, որ թեկնածուի մասնագիտական փորձը կարևոր է, բայց վերջնական արդյունքը որոշվելու է քաղաքական փոխզիջման հնարավորությամբ։
