ՀՀ ընտրություններում խաղադրույքները, լայնածավալ ներքին անկարգությունների և քաղաքական փակուղու ռիսկը չափազանց բարձր են․ Stratfor
Հայաստանի առաջիկա ընտրությունները, հավանաբար, գործող կառավարությանը կտան մանդատ՝ Ադրբեջանի հետ խաղաղության պայմանագիր կնքելու և Արևմուտքի հետ կապերը խորացնելու համար, սակայն Ռուսաստանի արմատացած տնտեսական լծակները և սահմանադրական փոփոխությունների նկատմամբ հնարավոր ներքին դիմադրությունը կարող են հանգեցնել քաղաքական ճգնաժամի և դանդաղեցնել Հայաստանի ջանքերը՝ Ռուսաստանի ազդեցությունից «դուրս պրծնելու» համար․ գրում է Stratfor վերլուծական կենտրոնը:
Ինչպես նշվում է, Նիկոլ Փաշինյանը և նրա «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը քարոզարշավ են անցկացրել «պատմական իրրեդենտիզմից» հրաժարվելու օգտին՝ երկրի միջազգայնորեն ճանաչված սահմանների ապահովման, Ադրբեջանի հետ խաղաղության պայմանագրի կնքման, Թուրքիայի հետ կապերի կարգավորման և Եվրամիության ու Միացյալ Նահանգների հետ տնտեսական և անվտանգային ինտեգրման խորացման օգտին:
Փաշինյանի ընտրական մարտահրավերները բխում են նրա ցածր վարկանիշից և ռուսամետ, ազգայնական ընդդիմադիր խմբերի ճնշումից, մասնավորապես՝ ռուսաստանահայ օլիգարխ Սամվել Կարապետյանի «Ուժեղ Հայաստան» դաշինքից և նախկին նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի «Հայաստան» դաշինքից, որոնք երկուսն էլ մեղադրել են Փաշինյանի կառավարությանն ազգային ինքնիշխանությունը վտանգելու համար։
Թեև Հայաստանում հարցումները հաճախ անվստահելի են, վերջին հարցումները ցույց են տալիս, որ «Քաղաքացիական պայմանագիրն» աննշան առավելություն ունի ընդդիմադիր կուսակցությունների նկատմամբ, չնայած ընտրողների մեծ տոկոսը դեռևս չի որոշել՝ ում օգտին է քվեարկելու։
Քվեարկության նախօրեին Ռուսաստանը հռետորական նախազգուշացումներից անդին է անցել՝ կիրառելով պատժիչ տնտեսական միջոցներ Հայաստանի դեմ։ Միևնույն ժամանակ՝ արևմտյան մայրաքաղաքները մեծացրել են Փաշինյանի վարչակազմին տրամադրվող դիվանագիտական և ֆինանսական աջակցությունը։ Վերընտրվելու դեպքում Փաշինյանը կարագացնի Հայաստանի ռազմավարական շրջադարձը դեպի Արևմուտք և կանցկացնի սահմանադրական հանրաքվե՝ Ադրբեջանի հետ խաղաղության պայմանագիր կնքելու համար, չնայած հանրաքվեի ձախողումը կարող է կաթվածահար անել խաղաղության գործընթացը և նոր հարկադրանք առաջացնել ադրբեջանական կողմից։ Հանրաքվեն, հավանաբար, կկայանա 2027 թվականին և կհամակցվի ԵՄ ինտեգրման վերաբերյալ միաժամանակյա քվեարկության հետ՝ սահմանադրական փոփոխությունների նկատմամբ ներքին դիմադրությունը չեզոքացնելու համար՝ օգտագործելով ԵՄ-ի կողմնակից լայն տրամադրությունները։ Սակայն, հաշվի առնելով, որ անհրաժեշտ սահմանադրական փոփոխությունները խորապես խճճված են Լեռնային Ղարաբաղի տրավմատիկ ժառանգության հետ, նախաձեռնությունը, հավանաբար, կմոբիլիզացնի պահպանողական և ազգայնական խմբերին՝ առաջացնելով ներքին սուր բևեռացում: Եթե ընտրողներն, ի վերջո, մերժեն փոփոխությունները, տարածաշրջանային կարգավորման գործընթացը կկանգնի՝ զրկելով Երևանին արևմտյան ենթակառուցվածքային ներդրումներ ապահովելու և Թուրքիայի հետ ցամաքային սահմանը բացելու համար անհրաժեշտ դիվանագիտական առաջընթացից:
Ներքին մակարդակում ձախողված քվեարկությունը կխրախուսի ազգայնական ընդդիմադիր դաշինքներին և, հավանաբար, կմիավորի մոտ 100.000 տեղահանված ղարաբաղցի հայերին:
Չնայած Փաշինյանն օրինականորեն կմնա իշխանության գլուխ, նրա հիմնական քաղաքական մանդատի՝ խաղաղության պայմանագրի կնքման տապալումը նրա վարչակազմը քաղաքականապես կաթվածահար կանի՝ հավանաբար առաջացնելով լեգիտիմության ճգնաժամ: Ավելին՝ փակուղում գտնվող խաղաղության գործընթացը կթողնի Հայաստանին ռազմական առումով խոցելի, քանի որ Բաքուն, կարծես, չունի հանրաքվեի ձախողման դեպքում դիվանագիտական պլան, և Ադրբեջանը, հավանաբար, կհիմնվի տեղայնացված ռազմական հարկադրանքի վրա՝ հետագա զիջումներ ստանալու համար:
Փաշինյանի օրոք Հայաստանի շարունակական շրջադարձը դեպի ԵՄ կարող է նաև հանգեցնել Ռուսաստանի կողմից հետագա հակահարվածի, որը կարող է զենքի վերածել իր էներգետիկ և երկաթուղային մենաշնորհները՝ խաթարելով երկրի ռազմավարական ինքնավարությունը և տարածաշրջանային կապը:
Վերընտրվելու դեպքում Փաշինյանը, հավանաբար, կփորձի վերականգնել խզված կապերը Մոսկվայի հետ՝ կանխելու համար արդեն իսկ սահմանված ներմուծման սահմանափակումներից դուրս հետագա տնտեսական հարվածը: Սա նշանակում է, որ չնայած Փաշինյանի կառավարությունը կարող է պաշտոնականացնել Հայաստանի դուրս գալը ՀԱՊԿ-ից, այն չի վտարի Գյումրիում գտնվող ռուսական 102-րդ ռազմաբազան՝ կանխելու երկկողմ լիակատար խզումը: Այն նաև կփորձի պահպանել Հայաստանի անդամակցությունը Ռուսաստանի գլխավորած Եվրասիական տնտեսական միությանը (ԵԱՏՄ)՝ գիտակցելով, որ ԵՄ-ին անդամակցությունը դեռևս հեռու է իրականությունից: Այնուամենայնիվ, եթե այս ջանքերը չբավարարեն Կրեմլին, կամ եթե նորացված մանդատը խրախուսի Փաշինյանին խուսափել դիվանագիտական հավասարակշռությունից, ռուսական հակահարվածը կարող է արագ սրվել: Սկզբնական քայլերը կարող են ներառել Ռուսաստանում հայ միգրանտ աշխատողների նպատակային հետապնդումը և արտաքսումը՝ դրամական փոխանցումների հոսքերը «խեղդելու» համար:
Մոսկվան կարող է նաև զենքի վերածել իր էներգետիկ մենաշնորհը Հայաստանում՝ գազի գների կտրուկ բարձրացման միջոցով: Ի պատասխան՝ Երևանը կարող է սպառնալ ազգայնացնել երկրի գազային ենթակառուցվածքները, չնայած այս քայլը կսրի մատակարարման պակասը, քանի որ Հայաստանը չունի անկախ ներքին գազային արտադրություն:
Եթե Մոսկվան խախտի երկկողմ էներգետիկ համաձայնագրերը, Փաշինյանը կարող է նաև հակադարձել՝ չեղյալ հայտարարելով այն պայմանագիրը, որը պաշտոնականացրել է 102-րդ ռուսական ռազմաբազայի տեղակայումը Հայաստանի Գյումրի քաղաքում: Մոսկվան կարող է պասիվ կերպով սաբոտաժի ենթարկել Հայաստանը՝ օգտագործելով Ռուսաստանի կոնցեսիայի իրավունքները երկրի երկաթուղային ցանցի նկատմամբ, որոնցից Մոսկվան չի ցանկանում հրաժարվել: Այս երկաթուղային մենաշնորհը Ռուսաստանին փաստացի վետոյի իրավունք է տալիս Հայաստանի՝ ԱՄՆ-ի աջակցությունը վայելող «Թրամփի ուղի» (TRIPP) նախագծին ինտեգրման նկատմամբ՝ դրանով իսկ խաթարելով Հայաստանի՝ տարածաշրջանային տարանցիկ հանգույց դառնալու ձգտումը, քանի որ արևմտյան ընկերությունները պատրաստ չեն համագործակցել կամ ներդրումներ կատարել ռուսական սեփականության ենթակառուցվածքներում:
Ռուսամետ ընդդիմադիր ուժերի հաղթանակը թեև անհավանական է, կարող է կանգնեցնել Ադրբեջանի հետ խաղաղության գործընթացը և շրջել Հայաստանի եվրոպամետ ընթացքը՝ առաջացնելով ներքին խռովություններ: Չնայած Մոսկվայի ագրեսիվ միջամտության արշավին, ռուսամետ ընդդիմադիր կուսակցությունները քիչ հավանական է, որ լիովին հաղթեն ընտրություններում՝ իրենց մասնատվածության, Փաշինյանի կողմից վարչական ռեսուրսների հավանական մոբիլիզացիայի պատճառով: Չնայած նրանք կարող են ավելի լավ հանդես գալ, քան սպասվում է, այս կուսակցությունները քիչ հավանական է, որ կհասնեն միայնակ կառավարելու համար անհրաժեշտ 52% շեմին: Այնուամենայնիվ, ռուսամետ կուսակցությունները նեղ ճանապարհ ունեն դեպի իշխանություն, եթե ընտրողների բարձր մասնակցությունը ցույց տա, որ շատ չկողմնորոշված ընտրողներ իրականում ընդդիմության «ամաչկոտ» կողմնակիցներ են: Եթե այս սցենարն իրականանա, ընդդիմադիր կառավարությունը, հավանաբար, կդադարեցնի Ադրբեջանի հետ խաղաղության գործընթացը և կվերադառնա ՀԱՊԿ-ի շրջանակում Հայաստանի պարտավորություններին: Նման աշխարհաքաղաքական շրջադարձը կհակասի գերիշխող եվրոպամետ հանրային տրամադրություններին՝ հավանաբար առաջացնելով լայնածավալ ներքին անկարգություններ և քաղաքական փակուղի:
