Իրանի դեմ ԱՄՆ պատժամիջոցները փորձության են ենթարկում Հայաստանի հավասարակշռման քաղաքականությունը
Հայաստանն այժմ Հարավային Կովկասում միակ երկիրն է, որ դեռևս թույլ է տալիս իրանական ավիաընկերություններին թռիչքներ իրականացնել իր օդային տարածքում․ գրում է Amwaj.media-ն։
ԱՄՆ միակողմանի պատժամիջոցների մասին հայտարարվել է սեպտեմբերի 8-ին, դրանք լիովին ուժի մեջ են մտել սեպտեմբերի 23-ից: Դրանք սպառնում են իրանական ավիափոխադրողներին ծառայություններ մատուցող ցանկացած կազմակերպության: Վրաստանն ու Ադրբեջանը քայլեր են ձեռնարկել՝ կատարելու ԱՄՆ պահանջը՝ դադարեցնելու Իրանից և դեպի Իրան չվերթները, և Հայաստանն այժմ այն քիչ երկրներից է, որտեղ իրանական ավիաընկերությունները դեռևս գործում են։
Հայաստանը մեծապես կախված է իր հարավային հարևանից տարանցման, էներգետիկ և առևտրի հարցերում, որի հետ երկկողմ առևտուրը 2025 թվականին հասել է մոտ 770 միլիոն ԱՄՆ դոլարի: Իրանը երկար ժամանակ եղել է տնտեսական և ռազմավարական կենսական նշանակություն ունեցող միջոց Երևանի համար։
Թեհրանի կարևորությունը մեծացավ 2020 թվականի պատերազմից հետո, քանի որ Բաքվի և Երևանի միջև հարաբերությունները վատթարացան, և Իրանը դիրքավորվեց որպես հակակշիռ այն ամենին, ինչը նա համարում էր Հարավային Կովկասում տարածաշրջանային ուժերի հավասարակշռության սպառնալիք։ Հետևաբար, իրանական չվերթների կասեցումը կնշանակեր ոչ միայն քաղաքացիական ավիացիայի ոլորտում փոփոխություն։ Դա կարող է ազդանշան լինել, որ Երևանը պատրաստ է հարմարվել ԱՄՆ ճնշմանն՝ իր ամենակարևոր տարածաշրջանային գործընկերություններից մեկի հաշվին։
ԱՄՆ նոր սահմանափակումները կարող են վերաձևավորել Իրանի տարածաշրջանային կապը։ Եթե հարևան երկրներ ուղիղ չվերթները շարունակեն կրճատվել, Հայաստանը կարող է ավելի կարևոր դառնալ որպես Հարավային Կովկաս մուտք գործելու այլընտրանքային դարպաս։ Երևանը կարող է նաև դառնալ տարանցիկ կետ Վրաստան և դրանից այն կողմ ուղևորվող ուղևորների համար, քանի որ Թբիլիսին դադարեցրել է Իրանի հետ ուղիղ չվերթները։
Նույնը կարող է վերաբերել նաև առևտրին։ Իրանական ավիացիայի նկատմամբ սահմանափակումները չեն վերացնում տարածաշրջանային տեղաշարժի պահանջարկը։ Ընդհակառակը, դրանք կարող են որոշակիորեն տեղափոխել հոսքերը դեպի ցամաքային միջանցքներ։ Այս համատեքստում Հայաստանը կարող է դառնալ ավելի կարևոր երթուղի իրանական ապրանքների և ուղևորների համար, որոնք ձգտում են հասնել Հարավային Կովկաս և Սև ծով։
Պատկերն ավելի է բարդանում ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի կողմից միջնորդված նոր միջանցքով՝ TRIPP-ով: Հայ պաշտոնյաներն այս երթուղին ներկայացրել են որպես Իրանի համար հնարավորություն՝ միանալու զարգացող տարածաշրջանային ցանցին, այլ ոչ թե որպես Թեհրանի դեմ ուղղված նախագիծ։
Իսլամական Հանրապետությունը դեմ է TRIPP-ին, մասնավորապես՝ ամերիկյան անձնակազմի ներկայության և սահմանի երկայնքով իր ռազմավարական դիրքի հնարավոր թուլացման պատճառով: Սեպտեմբերին Իրանը, ըստ տեղեկությունների, զգուշացրել էր Փաշինյանին, որ երթուղու երկայնքով տեղակայված ամերիկյան անձնակազմը կհամարվի «օրինական թիրախ» հակամարտության դեպքում։
ԱՄՆ պատժամիջոցներին Հայաստանի կողմից համապատասխանությունը կարող է ավելի կոշտացնել Իրանի դիրքորոշումը TRIPP-ի հարցում: Հետևաբար, Երևանի համար Վաշինգտոնի ավիացիոն սահմանափակումներից խուսափելու հարցը պարզապես այն չէ, թե արդյոք թույլատրել իրանական ավիաընկերություններին շարունակել թռիչքները: Այն վերաբերում է Թեհրանի հետ կապերի կառավարմանը՝ միաժամանակ ձգտելով ԱՄՆ-ի հետ ավելի սերտ ինտեգրման և իր տարածաշրջանային ենթակառուցվածքներում արևմտյան ավելի մեծ ներգրավվածության։
Որքան շատ խաթարվեն Իրանի տարածաշրջանային օդային կապերը, այնքան ավելի արժեքավոր կդառնա Հայաստանը որպես այլընտրանքային դարպաս: Սակայն սա ավելի մեծ ճնշում է գործադրում Երևանի վրա՝ այդ դերը պահպանելու և Վաշինգտոնի հետ բախումից խուսափելու միջև ընտրություն կատարելու համար:
