Բանտերի բնակչությունը․ որքա՞ն գումար են ծախսում ՀՀ-ն ու Ադրբեջանը բանտարկյալների վրա․ զեկույց

Եվրոպայի խորհրդի զեկույցը ցույց է տվել, որ Ադրբեջանը 2-րդ տեղում է Եվրոպայում՝ մեկ շնչի հաշվով բանտարկյալների թվով՝ 270 կալանավոր 100․000 բնակչի հաշվով, իսկ Վրաստանը՝ 4-րդ՝ 232 կալանավոր 100․000 բնակչի հաշվով։

SPACE I 2025 զեկույցի համաձայն, որը ներառում է ԵՄ-ի և հարևան երկրների 51 բանտային համակարգեր, Թուրքիան առաջին տեղում է՝ 458 կալանավոր՝ 100․000 բնակչի հաշվով։

Հայաստանում 100․000 բնակչի հաշվով կա 87 կալանավոր։

Հունվարի 31-ի դրությամբ` Եվրոպայի խորհրդի երկրներում կա ավելի քան 1.1 միլիոն կալանավոր։

Զեկույցի համաձայն՝ Ադրբեջանի բանտերը նաև առաջատարներից են բանտարկյալների խտության առումով. Ադրբեջանում յուրաքանչյուր 100 ազատ տեղի համար կա 98 կալանավոր, իսկ Վրաստանում՝ 90 կալանավոր։ Այս ցուցանիշի հիման վրա Ադրբեջանը ներառված է բանտերում «գրեթե լրիվ զբաղվածություն» ունեցող երկրների ցանկում։

Ադրբեջանում բանտարկյալ կանանց համամասնությունը համեմատաբար ցածր է՝ 3.1%։ Սակայն Ադրբեջանում 50 տարեկան և բարձր կալանավորների տոկոսային ցուցանիշների վերաբերյալ տվյալներ չկան։ Վրաստանի դեպքում կին կալանավորների տոկոսն ավելի բարձր է, քան Ադրբեջանում (4.4%), սակայն բացարձակ թվերով այն կազմում է 377, ինչը ցածր է Ադրբեջանի 863 ցուցանիշից։

Մեկ աշխատակցի հաշվով կալանավորների հարաբերակցության վերաբերյալ տվյալները նույնպես Ադրբեջանում հասանելի չեն։ Իշխանությունները նշել են, որ, օրենսդրության համաձայն, նման վիճակագրությունը համարվում է գաղտնի տեղեկատվություն։ Վրաստանի, ինչպես նաև մի շարք այլ երկրների դեպքում նույն հարաբերակցությունը համարվում է «Շատ բարձր (միավորն ավելի քան 25%-ով բարձր է եվրոպական միջին արժեքից)»։

Հաշվետվության համաձայն` Ադրբեջանում ազատ արձակված 297 կալանավորից 62-ը ներում է ստացել, 3-ը՝ հիվանդության պատճառով, իսկ 56-ը՝ այլ հիմքերով։ Ազատազրկման միջին ժամկետի առումով Ադրբեջանը 2-րդ տեղում է՝ Ուկրաինայից հետո, որտեղ այն կազմել է 39 ամիս, մինչդեռ Ադրբեջանում՝ 36, իսկ Վրաստանում՝ 14 ամիս։ Ադրբեջանում ազատազրկման միջին ժամկետը 4 անգամ ավելի երկար է, քան եվրոպական երկրներում։

Նշվում է, որ ադրբեջանական բանտերում կալանավորների 16.8%-ը պահվում է նախնական կալանքի կենտրոններում։ Վիճակագրության համաձայն՝ Ադրբեջանի բանտարկյալների թիվը, կարծես, կայուն աճում է։ 2020 թվականին յուրաքանչյուր 100.000 մարդու հաշվով կազմել է 208.7, իսկ 2025 թվականին՝ 270.6: Վրաստանի դեպքում այդ թիվը նվազել է 2024 թվականի համեմատ, երբ բանտարկյալների թիվը կազմել է 260.7՝ 100․000 մարդու հաշվով, մինչդեռ 2025 թվականի հունվարի 31-ի դրությամբ այն կազմել է 231.9: Սա 15.5%-ով նվազում է 2024 թվականի համեմատ: Ընդհանուր առմամբ, 2015-2025 թվականների միջև գրանցվել է 11% անկում։

Ադրբեջանում բանտարկյալների վրա ծախսված ընդհանուր գումարը 2024 թվականին հասել է 113.8 միլիոն եվրոյի (132 միլիոն դոլար), իսկ Վրաստանում՝ 82.4 միլիոն եվրոյի (95.5 միլիոն դոլար):

Հայաստանում կիրառվում է տարիքային տարբեր դասակարգում (100․000 մարդու հաշվով)՝

• 18-25 տարեկան՝ 252 կալանավոր
• 25-35 տարեկան՝ 877 կալանավոր
• 35-45 տարեկան՝ 846 կալանավոր
• 45-60 տարեկան՝ 576 կալանավոր
• 60 տարեկան և բարձր՝ 133 կալանավոր

Հայաստանում հանցագործությունների դասակարգման այլ տեսակ է կիրառվում (100.000 մարդու հաշվով)՝

• մարդու կյանքի դեմ ուղղված հանցագործություններ՝ 281
• առողջության դեմ ուղղված հանցագործություններ՝ 88
• ազատության, պատվի, արժանապատվության, ֆիզիկական կամ հոգեկան անձեռնմխելիության դեմ ուղղված հանցագործություններ՝ 16
• սեռական ազատության և սեռական անձեռնմխելիության դեմ ուղղված հանցագործություններ՝ 56
• սահմանադրական իրավունքների և ազատությունների դեմ ուղղված հանցագործություններ՝ 2
• անօրինական հափշտակություններ՝ 424
• սեփականության դեմ ուղղված այլ հանցագործություններ՝ 8
• տնտեսական հանցագործություններ՝ 5
• հասարակական կարգի և բարոյականության դեմ ուղղված հանցագործություններ՝ 13
• հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված ընդհանուր բնույթի հանցագործություններ՝ 13
• զենքի, հրազենի կամ հանրության համար վտանգավոր այլ նյութերի և առարկաների օրինական շրջանառության դեմ ուղղված հանցագործություններ՝ 21
• երթևեկության անվտանգության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման սահմանված կարգի դեմ ուղղված հանցագործություններ` 47
• համակարգչային տվյալների անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործություններ՝ 2
• թմրամիջոցների, հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի, դրանց խառնուրդների, պրեկուրսորների, ուժեղ կամ թունավոր նյութերի օրինական շրջանառության դեմ ուղղված հանցագործություններ՝ 258
• պետական անվտանգության և սահմանադրական կարգի դեմ ուղղված հանցագործություններ՝ 6
• հանրային ծառայության շահերի դեմ ուղղված հանցագործություններ՝ 13
• կառավարման կարգի դեմ ուղղված հանցագործություններ՝ 21
• արդարադատության շահերի դեմ ուղղված հանցագործություններ՝ 3
• զինվորական ենթակայության կարգի և զինվորական հարաբերությունների դեմ ուղղված հանցագործություններ՝ 2
• զինվորական ծառայություն անցնելու կարգի դեմ ուղղված հանցագործություններ՝ 2
• զենք-զինամթերքի, ռազմական սարքավորումների կամ այլ ռազմական գույքի, նյութերի, սարքավորումների կամ առարկաների օգտագործման, պահպանման, շահագործման կամ վարման կարգի դեմ ուղղված հանցագործություններ, որոնք մեծ վտանգ են ներկայացնում շրջապատի համար՝ 3
• հատուկ ծառայություններ կատարելու և մարտական ծառայություն կատարելու կարգի դեմ ուղղված հանցագործություններ հատուկ հանգամանքներում՝ 1:

Հայաստանը կալանավորների համար ծախսում է մոտավորապես 28․2 միլիոն եվրո։